ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΜΕ ΤΟΝ ΕΚΛΕΚΤΟ ΗΘΟΠΟΙΟ-ΣΚΗΝΟΘΕΤΗ ΚΑΙ ΜΑΘΗΤΗ-ΣΥΝΕΡΓΑΤΗ ΤΟΥ ΚΑΡΟΛΟΥ ΚΟΥΝ, ΓΙΑΝΝΗ ΜΟΡΤΖΟ.

20638296_810109139148842_8054829744650040478_n10154084_273125589513869_138052379_n

 

 

ΗΘΟΠΟΙΟΣ ΣΗΜΑΙΝΕΙ ΦΩΣ΄΄, ΜΕ ΤΟΝ ΗΘΟΠΟΙΟ, ΒΑΣΙΛΗ ΣΑΜΑΡΙΤΑΚΗ, ΣΤΟ DAILYTVRADIO.GR, ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΣΤΟ ΜΕΓΑΛΟ ΘΕΑΤΡΑΝΘΡΩΠΟ, ΚΑΡΟΛΟ ΚΟΥΝ ΚΑΙ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΜΕ ΤΟΝ ΕΚΛΕΚΤΟ ΗΘΟΠΟΙΟ-ΣΚΗΝΟΘΕΤΗ ΚΑΙ ΜΑΘΗΤΗ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗ ΤΟΥ ΚΟΥΝ, ΓΙΑΝΝΗ ΜΟΡΤΖΟ

 

ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΣΤΟ ΜΕΓΑΛΟ ΔΑΣΚΑΛΟ, ΚΑΡΟΛΟ ΚΟΥΝ ΓΙΑ ΤΑ 30 ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟ ΤΟ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ

(1987-2017)

 

1901931_273125586180536_1241513216_n

 

«…Δεν κάνουμε θέατρο για το θέατρο. Δεν κάνουμε θέατρο για να ζήσουμε. Κάνουμε θέατρο για να πλουτίσουμε τους εαυτούς μας, το κοινό που μας παρακολουθεί κι όλοι μαζί να βοηθήσουμε να δημιουργηθεί ένας πλατύς, ψυχικά πλούσιος και ακέραιος πολιτισμός στο χώρο μας. Μόνος του ο καθένας είναι ανήμπορος. Μόνος του ο καθένας από σας τους πιο κοντινούς στην προσπάθειά μας, είναι ανήμπορος. Μαζί ίσως κάτι μπορέσουμε να κάνουμε. Το θέατρο, ως μορφή Τέχνης, δίνει τη δυνατότητα να συνδεθούμε, να συγκινηθούμε, ν’ αγγίξουμε ο ένας τον άλλον, να νιώσουμε μαζί την αλήθεια. Να γιατί διαλέξαμε το θέατρο σα μορφή εκδήλωσης του ψυχικού μας κόσμου…»
Κάρολος Κουν
Απόσπασμα από τη διάλεξη που δόθηκε στις 17 Αυγούστου 1943 για τον Όμιλο των Φίλων του «Θεάτρου Τέχνης»

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΜΕ ΤΟΝ ΕΚΛΕΚΤΟ ΗΘΟΠΟΙΟ-ΣΚΗΝΟΘΕΤΗ ΚΑΙ ΜΑΘΗΤΗ-ΣΥΝΕΡΓΑΤΗ ΤΟΥ ΚΑΡΟΛΟΥ ΚΟΥΝ, ΓΙΑΝΝΗ ΜΟΡΤΖΟ.
12798965_566281026864989_1383433707450582482_n

ΒΑΣΙΛΗΣ ΣΑΜΑΡΙΤΑΚΗΣ: Πίσω στην εκπομπή, »Ηθοποιός Σημαίνει Φως», στο μικρόφωνο ο Βασίλης Σαμαριτάκης κι έχουμε την τιμή να έχουμε στην τηλεφωνική μας γραμμή ένα από τους μαθητές  του Κάρολου Κουν, και μέλος του Θεάτρου Τέχνης για πολλά χρόνια, τον εκλεκτό ηθοποιό και σκηνοθέτη Γιάννη Μόρτζο. Καλησπέρα κύριε Μόρτζο

ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΟΡΤΖΟΣ: Καλησπέρα σας! Χαίρομαι που σας ακούω…

Β.Σ.: Κι εμείς χαιρόμαστε πάρα πολύ, τιμή μας!!! Στα πλαίσια αυτού του Α΄ αφιερώματος που κάνουμε στον Κάρολο Κουν, θα ήθελα να μας πείτε μερικά πράγματα για αυτό το μεγάλο δάσκαλο, για το πως έχει επηρεάσει την ζωή σας, τη θεατρική σας ζωή και γενικότερα…..

Γ.Μ.: Εγώ θεωρώ τον εαυτό μου τυχερό, για να το πω έτσι, που υπήρξα μαθητής αυτού του μεγάλου δασκάλου για πολλά χρόνια βέβαια, για 21 χρόνια και έτσι μπόρεσα να πω κάποια στιγμή ότι είχα αποκτήσει βάσεις για να μπορώ να αντεπεξέλθω σε αυτό το δύσκολο επάγγελμα του ηθοποιού. Ο Κουν για μένα ήταν η αποκάλυψη της ζωής μου, και φυσικά μέχρι σήμερα δεν μπορώ να τον ξεχάσω, παρόλο που έχει φύγει εδώ και πάρα πολλά χρόνια βέβαια, είναι κάτι που με ακολουθεί, η διδασκαλία του, το ήθος του, όλη του η ζωή γενικά με ακολουθεί και μπορώ να πω, ότι για μένα αυτός ο άνθρωπος είναι η πυξίδα της ζωής μου, είναι η πυξίδα σε όλα και στη ζωή μου και στην τέχνη μου. Γιατί πέρα από τα καλλιτεχνικά πρέπει να πω, ότι ο Κουν ήταν κι ένας άνθρωπος με υψηλά ιδανικά, με ηθική απεριόριστη, που έδινε στους μαθητές του, εφόσον τον ακολουθούσαν φυσικά,  τόσες γνώσεις και τέτοιας ποιότητας γνώσεις, μάλλον, που θα μπορούσα να πω πως ήταν κάτι το ανεπανάληπτο. Το να είσαι κοντά σε αυτό το δάσκαλο, πέρα από το γεγονός ότι θα είχες πάρα πολλές δυσκολίες, την ίδια στιγμή, αυτές τις δυσκολίες τις εισέπραττες κι έλεγες θα δυσκολευτώ τώρα αλλά θα έχω αργότερα μία ζωή πολύ πιο ευχάριστη, θα έλεγα πολύ πιο χρήσιμη, γιατί αυτό το πράγμα με απασχολεί κι εμένα… δεν ξέρω αν πρέπει να ζει κανείς όταν δεν προσφέρει τίποτα…το πάω μέχρι εκεί. Θέλω να πω ότι σήμερα μετά από τόσα χρόνια πιστεύω πως προσφέρω κι εγώ κάτι στην κοινωνία, γιατί ακριβώς πήρα τα βασικά στοιχεία πως λειτουργούσε αυτός ο άνθρωπος……Ήταν ένα σχολείο μεγάλο που περιλάμβανε τα πάντα και τη μαθητεία γύρω από το θέατρο, αλλά και για τη ζωή, να γίνεις πιο κοινωνικό ον, πέρα από την καλλιτεχνική ιδιότητα που θα αποκτούσες, αυτό ήταν το μεγάλο προτέρημα του Κουν, ήταν δάσκαλος γενικά σε όλα…δεν περιοριζόταν μόνο στα καλλιτεχνικά, είχε ευρεία και μάθηση, γνώση αλλά και επιρροή. Οπότε οι μαθητές του, εμείς δηλαδή,  αν ακολουθούσαμε τη διδασκαλία του , θα αποκτούσαμε πολλά προσόντα και εφόδια που θα μας ακολουθούσαν στην υπόλοιπή ζωή μας…

Β.Σ.: Για μένα που είμαι της νεότερης γενιάς των ηθοποιών, βέβαια υπάρχουν και πολλοί νεότεροι από μένα, γιατί εγώ έχω πατήσει ήδη βέβαια τα 40, ο Κουν είναι ένας μύθος, ένας θρύλος, καθώς δεν είχα την ευκαιρία και την τύχη να τον γνωρίσω. Έτσι χρειαζόμαστε από σας να μας μεταφέρετε στην εποχή εκείνη, τις εμπειρίες σας και το κλίμα το οποίο ζήσατε κοντά του. Εσείς βέβαια έχετε γράψει δύο βιβλία για τον Κουν, με πιο πρόσφατο αυτό που παρουσιάσατε προχθές, »Ο δάσκαλος Κουν»…

Γ.Μ.: Έχω γράψει 2 βιβλία, ακριβώς για αυτό το λόγο γιατί κι εγώ θέλω να αφήσω κάτι πίσω μου, γιατί κι εγώ κάποια στιγμή θα φύγω και δεν πρέπει να τον ξεχάσουν, να μην ξεχάσει η σημερινή νεολαία αυτό το μεγάλο δάσκαλο. Στον οποίο μεγάλο δάσκαλο το σημερινό θέατρο, οφείλει την ύπαρξή του, για μένα. Αυτό που γίνεται σήμερα στην Ελλάδα γιατί έχουμε πάρα πολύ καλό θέατρο, και πρέπει να το τονίσω αυτό, έχουμε πολύ καλό θέατρο, έχουμε πολύ καλούς ηθοποιούς, πολύ καλούς σκηνοθέτες, έχουμε καλούς μουσικούς….σε ένα μεγάλο βαθμό, οφείλεται στον Κούν ο οποίος ήταν ένας μεγάλος δάσκαλος, πέρα και από τα ελληνικά όρια. Γι’ αυτό παρακαλώ και άλλους της σειράς μου, »ό,τι μπορείτε παιδιά γράψτε, να μη χαθεί το όραμα αυτού του ανθρώπου..». Γιαυτό έγραψα αυτά τα 2 βιβλία, το πρώτο, »21 χρόνια με τον Κάρολο Κουν», που είναι πιο πολύ βιογραφικό, αλλά με πολύ λεπτομέρεια και τώρα πρόσφατα, προχθές, έγινε η παρουσίαση του νέου βιβλίου μου »Κούν ο δάσκαλος», σε αυτό εξειδικεύω πια τη διδασκαλία του, με όσα στοιχεία μπόρεσα να συλλέξω από την εποχή που έκανε τη διδασκαλία του και φυσικά από ό,τι καλό θυμάμαι.

Β.Σ.: Κρατώ αυτό το βιβλίο στα χέρια μου και λέει στο εξώφυλλο: Σκέψεις και Μεθοδολογία του Καρόλου Κουν για μία υψηλή, ηθική, καλλιτεχνική ιδέα του θεάτρου.

Γ.Μ.: Ακριβώς, ακριβώς αυτό. Ο Κουν την τέχνη του θεάτρου την είχε ανεβάσει πολύ ψηλά, είχε ανεβάσει πολύ ψηλά τον πήχη. Θεωρούσε πως ο άνθρωπος με το θέατρο μπορούσε να γίνεται σε καθημερινή βάση πολύ καλύτερος, όχι μόνο ο ηθοποιός…. Δεν εννοώ μόνο τον ηθοποιό που επιτελεί λειτούργημα, γενικά, η προσφορά δηλαδή της θεατρικής τέχνης είναι μεγάλη προσφορά για τον πολίτη, είναι και η προσφορά που βάζει τον άνθρωπο στην αλήθεια, στην έννοια της αληθινής δημοκρατίας, της αληθινής κοινωνικοποίησης του ανθρώπου. Όλα αυτά τα πράγματα, τα έδωσε απλόχερα, με αμεσότητα γιατί τα κατείχε πολύ. Από την άλλη, όσοι θέλαμε τα ακούγαμε και τα ενστερνιζόμασταν για να μπορέσουμε να πούμε κάποια στιγμή: «Είχα και εγώ ένα μεγάλο δάσκαλο». Πραγματικά, για μένα η μαθητεία στον Κουν όπως είπα και στην αρχή, ήταν ορόσημο. Δεν μπόρεσα από εκεί και πέρα να βρω κάποιον δάσκαλο της ανάλογης εμβέλειας.23172619_1584376691629383_4370294344332081683_n

ΒΣ: Και μόνο από αυτά που διαβάζει κανείς, μπορεί να καταλάβει το ήθος του. Η τέχνη είναι μεγάλη. Λέει να την πλησιάσουμε με ευλάβεια και σεβασμό και δεν έχουμε το δικαίωμα να την κατεβάζουμε στο ανάστημα μας.

ΓΜ: Φυσικά. Η τέχνη είναι υπέρβαση, δεν είναι καθημερινότητα.23172619_1584376691629383_4370294344332081683_n

ΒΣ: Και αυτό που λέει στο οπισθόφυλλο του βιβλίου σας: (…) Δεν κάνουμε θέατρο για το θέατρο. Δεν κάνουμε θέατρο για να ζήσουμε. Κάνουμε θέατρο για να πλουτίσουμε τους εαυτούς μας, το κοινό που μας παρακολουθεί και όλοι μαζί να βοηθήσουμε να δημιουργηθεί ένας πλατύς, πλούσιος και ακέραιος πολιτισμός στον τόπο μας. Ο καθένας μας είναι ανήμπορος και αυτό το παίρνω και εγώ πέρα από το θέατρο.

ΓΜ: Ναι, ναι σε όλα. Ζούμε μια περίοδο πάρα πολύ κρίσιμη και για αυτό χρειάζεται ομόνοια πρώτα από τους πολίτες και να στέκεται ο ένας δίπλα στον άλλον.

ΒΣ: Τι άλλο σας έχει μείνει από εκείνον; Σας έβλεπε και σαν πατέρας εσάς τους μαθητές;

ΓΜ: Φυσικά.

ΒΣ: Ήμουν στην παρουσίαση και άκουσα κάποιες προσωπικές στιγμές με τον Καζάκο, όπου ο Κουν δεν πρόσεχε καθόλου τον εαυτό του, δεν έτρωγε…

ΓΜ: Τίποτα. Όλα τα μοιραζόταν.

ΒΣ: Και σε κάποια στιγμή, οι μαθητές του είπε ο Καζάκος, του πήγαιναν σούπα με κοτόπουλο από ένα εστιατόριο. Πείτε μας, αρχίζει και;

ΓΜ: Αρχίζει και το μοιράζει. Έκοβε ένα κομματάκι από εδώ, το έδινε στον άλλον. Ο θίασος του Θεάτρου Τέχνης ήταν μεγάλος, είμασταν 10-15. Ο Κουν, πολλές μα πάρα πολλές φορές, τον είδα να κάνει αυτό το πράγμα. Ή πηγαίναμε να φάμε μετά την μεσημεριανή πρόβα στις 3-4 μ.μ και ο Κουν έλεγε: «Παραγγείλτε». Παραγγέλνω εγώ και ο Κουν δεν έτρωγε.

ΒΣ: Μου έρχεται η εικόνα ενός πτηνού που στη φωλιά του ταΐζει τα πουλάκια του, τους νεοσσούς του.

ΓΜ: Ακριβώς (γέλια). Έτσι όμως συνέβαινε. Ο Κουν έμενε πολλά χρόνια σε μια γκαρσονιέρα και που; Στα Εξάρχεια. Όταν συγκεντρωνόμασταν εκεί καμιά φορά και τον πηγαίναμε   στο σπίτι του, δεν χωρούσαμε μέσα, πόσοι να χωρέσουν σε μια γκαρσονιέρα.. Η γκαρσονιέρα ήταν 3 επί 4. Λοιπόν, κάποια στιγμή πήραμε την πρωτοβουλία μερικοί ηθοποιοί με πρώτο τον Λαζάνη: Θα πρέπει να του βρουμε ένα σπίτι του ανθρώπου και αυτός να μένει καλά και εμείς να μπορούμε να πηγαίνουμε εκεί πέρα, να καθόμαστε και να μην είμαστε όρθιοι.  Και τελικά, του βρήκαμε ένα σπίτι στην οδό Λυκαβηττού, ένα ρετιρέ μάλιστα. Όταν πήγε ο Κουν και το είδε τριάρι, λέει: Εδώ τώρα τι θα κάνω εγώ; Του φάνηκε περίεργο ότι μπήκε σε κανένα παλάτι. Μετά του πήγαμε καμιά πενηνταριά γλάστρες απέξω στη βεράντα και εκεί είπε: Τώρα μου αρέσει εδώ πέρα. Και ζούσε μετά με τις γλάστρες και το σκυλί του.

ΒΣ: Καλά κάνετε λοιπόν και γράφετε βιβλία για να μείνει παρακαταθήκη και σε μας. Στην επόμενη κουβέντα, ελπίζω να μιλήσει και ο Κώστας Καζάκος. Ότι έχετε πάρει από τον δάσκαλο αυτόν, τα εφαρμόζετε και ως ηθοποιός και ως σκηνοθέτης. Έτσι;

ΓΜ: Φυσικά. Προσπαθώ να ακολουθήσω ακριβώς τη γραμμή του Κουν. Με κάθε τρόπο να μπορέσω αυτά που είδα και άκουσα κοντά του, να τα μεταλαμπαδεύσω στους νέους ηθοποιούς.

ΒΣ: Για πείτε μας λίγο και για το θέατρο τέσσερις εποχές, τις παραγωγές του.

 

13600173_1118000914933632_5121018074059199033_n-1

ΓΜ: Πρέπει να πω το εξής: Κάνω πενήντα χρόνια θέατρο και βέβαια έχω συνεργαστεί με πάρα πολλούς μεγάλους πρωταγωνιστές, συμπρωταγωνιστές μου, εδώ στο ελληνικό θέατρο. Αλλά πρέπει να πω ότι μερικές φορές είχα πικραθεί διότι οι επιλογές των έργων δεν ήταν αυτό που ήθελα και εγώ.  Πραγματικά στερούμαι τα πάντα για να διατηρήσω αυτό το θεατράκι στην Κυψέλη (τώρα  βέβαια έχει μεταφερθεί στην πλατεία Αμερικής, Μοσχονησίων 36 & Σπάρτης). Τα τελευταία χρόνια, έχω δημιουργήσει αυτή τη σκηνή με επιλογή δική μου όσον αφορά τους ηθοποιούς και τα έργα. Και με ικανοποιεί αυτό το πράγμα, το νιώθω, έχει γεύση. Και μάλιστα, το μόνο που με απασχολεί είναι να το διατηρήσω με νύχια και με δόντια γιατί τα πράγματα τώρα πια είναι πολύ δύσκολα. Οπωσδήποτε το ρεπερτόριο που θα ανεβάσω θα αποτελείται από έργα ποιότητας. Δεν πρόκειται να κάνω εκπτώσεις.

ΒΣ: Εγώ θα τη χαρακτήριζα μια πανέμορφη θεατρική φωλιά. Δεν ξέρω αν είμαι υπερβολικός.

ΓΜ: Πολύ ωραίος χαρακτηρισμός και σ’ευχαριστώ που το είπες.

ΒΣ: Και είδα μάλιστα την Κοιμωμένη του Χαλεπά. Εκπληκτικό και σε σκηνοθεσία και σε ερμηνείες τόσο η Ζήκου όσο και ο Αποστολόπουλος.

ΓΜ: Ο Αποστολόπουλος, βεβαίως.

ΒΣ: Δεν μπόρεσα να δω την απολογία του Σωκράτη. Δεν ξέρω αν παίζεται ή τέλειωσε..

ΓΜ: Θα παίζει μέχρι των Βαΐων δηλαδή για δύο βδομάδες ακόμα.

ΒΣ: Τώρα που τέλειωσα και εγώ με τον Πειρασμό που έπαιζα, θα έρθω οπωσδήποτε  να σας δω.

ΓΜ: Σε περιμένω με πολλή μεγάλη χαρά.

ΒΣ: Για πείτε μας, πως ασχοληθήκατε με αυτό το μεγάλο φιλόσοφο;

ΓΜ: Την απολογία του Σωκράτη, την παρουσιάζω κατά διαστήματα, τα τελευταία δώδεκα χρόνια. Έχω κάνει και περιοδείες μεγάλες και εδώ στην Αθήνα. Πρέπει να πω ότι όσο με σημάδεψε η διδασκαλία του Κουν, άλλο τόσο με σημάδεψε και η φιλοσοφία του Σωκράτη. Είμαι πάρα πολύ ευτυχισμένος που μπόρεσα να ερμηνεύσω αυτό το ρόλο, τον θεωρώ το ρόλο της ζωής μου.

ΒΣ: Μετά από πολύχρονη μελέτη, έτσι;

ΓΜ: Ναι, έχω ξεσκονίσει όλη την αρχαία γραμματεία και προφανώς τον Κρίτωνα που ασχολήθηκε με την απολογία. Εδώ και δώδεκα χρόνια, ανανεώνω θα έλεγα την ερμηνεία μου πάνω σε αυτόν το φιλόσοφο και ανακαλύπτω καινούρια πράγματα. Αυτό με κάνει να αισθάνομαι ότι πλέον έχω φτάσει σε αυτό το σημείο υποκριτικής που μπορώ πράγματι να ασχολούμαι με δύσκολα και απαιτητικά κείμενα.

ΒΣ: Θα μπω στον πειρασμό να σας πω, εμείς ήδη έχουμε προσφέρει το βιβλίο με δική σας προσφορά και των εκδόσεων σ ’έναν τυχερό ακροατή μετά από αυτή την εκπομπή και την επανάληψη της Πέμπτης. Να μπω στον πειρασμό να ζητήσω και μια διπλή πρόσκληση για αύριο, να δώσουμε;..

ΓΜ: Βεβαίως. Θα δώσεις δύο διπλές προσκλήσεις.

ΒΣ: Σας ευχαριστώ πάρα πολύ. Σας πετυχαίνουμε στη διαδικασία των προβών στο θέατρο;

ΓΜ: Ναι.

ΒΣ: Και είναι ανακοινώσιμο κάτι;

ΓΜ: Είναι το έργο της Τσαλίκογλου: Εγώ, η Μάρθα Φρόιντ. Αυτό έχει αναλάβει να το σκηνοθετήσει και να το παρουσιάσει η γυναίκα μου, η Γιούλη Ζήκου με τη δική μου βοήθεια πάντα. Θα πρωταγωνιστήσει η ίδια, η Γιούλη Ζήκου με τον Πέτρο Αποστολόπουλο.

ΒΣ: Αυτό που μου προκαλεί εντύπωση και με γοητεύει είναι όταν μιλάμε για σας λέει: Δεν είναι ο άντρας μου, είναι ο δάσκαλος.

ΓΜ: Ναι, έτσι με αποκαλούν όλοι οι συνεργάτες μου.

ΒΣ: Είναι πολύ ωραίο. Και επειδή είμαι και δάσκαλος στο επάγγελμα εκτός από ηθοποιός, με γοητεύει ακόμα περισσότερο γιατί υπάρχουν κάποιοι ακόμα που εκτιμούν το έργο του δασκάλου. Σας ευχαριστώ πάρα πολύ.

ΓΜ: Εγώ ευχαριστώ για την ευκαιρία που μου έδωσες να μιλήσω.

ΒΣ: Να είστε  καλά και καλή επιτυχία σε ότι κάνετε.

ΓΜ: Σε ευχαριστώ πάρα πολύ και συ να έχεις επιτυχίες και καλές συνεντεύξεις.

ΒΣ: Να είστε καλά. Καλή σας νύχτα.

ΓΜ: Ευχαριστώ, καλή σου νύχτα…

ΒΣ: Να συνεχίσουμε το αφιέρωμα στον Κάρολο Κουν (1908-1987). Ο Κάρολος Κουν του Ερρίκου, Προύσα, 14 Οκτωβρίου 1908- 14 Φεβρουαρίου 1987 ήταν κορυφαίος σκηνοθέτης του θεάτρου. Φοίτησε στη Ροβέρτειο Σχολή της Κωνσταντινούπολης και σπούδασε αισθητική στο Πανεπιστήμιο της Σορβόννης. Το 1929 διορίστηκε καθηγητής αγγλικών στο αμερικάνικο κολλέγιο της Αθήνας. Η πρώτη του εμφάνιση ως σκηνοθέτης ήταν στο Τέλος του ταξιδιού του Σέριφ με μαθητές από το κολλέγιο. Παρουσίασε έργα του Αριστοφάνη: Όρνιθες, Βάτραχοι, Κύκλωπας, Πλούτος. Σαίξπηρ: Όνειρο καλοκαιρινής νύχτας. Ίδρυσε τη Λαική Σκηνή (1934- 1936) και συνεργάστηκε με διαφόρους θιάσους: Κατερίνας, Κοτοπούλη και άλλων. Το 1942 ίδρυσε το περίφημο Θέατρο Τέχνης όπου ανέβασε: Ίψεν, Σω, Πιραντέλο μετά την απελευθέρωση για πρώτη φορά στην Ελλάδα: Λόρκα, Τεννεσί Γουίλλιαμς, Μίλλερ και άλλους. Επίσης, το ίδιο έτος (1942) ίδρυσε τη δραματική σχολή του θεάτρου του στην οποία μαθήτευσαν οι σημαντικότεροι σκηνοθέτες και ηθοποιοί της μεταπολεμικής γενιάς. Ένας από αυτούς μας μίλησε πριν λίγο, ο Γιάννης Μόρτζος. Οικονομικές δυσχέρειες ανάγκασαν το Θέατρο Τέχνης να διαλυθεί το 1949. Άνοιξε πάλι το 1954, σε μορφή κυκλικού θεάτρου. Την περίοδο εκείνη, (1950-1953) ο Κουν συνεργάστηκε με το Εθνικό Θέατρο σκηνοθετώντας, Τσέχωφ: Θείος Βάνιας, Τρεις αδερφές. Πιραντέλο: Ερρίκος Δ΄. Με μαθητές της δραματικής σχολής του, όταν ανασυγκρότησε το Θέατρο Τέχνης το 1954, ο Κουν παρουσίασε τα καινούρια ρεύματα του ξένου  μεταπολεμικού θεάτρου: Μπρεχτ, Ιονέσκο, Μπέκετ, Πίντερ, Ντάριο Φο, Αρραμπάλ και άλλους. Παράλληλα, παρουσίασε έργα πολλών Ελλήνων συγγραφέων: Σεβαστίκογλου, Καμπανέλλη, Κεχαίδη, Σκούρτη, Αναγνωστάκη, Ευθυμιάδη. Επιστρέφοντας σε έργα αρχαίων τραγικών και του Αριστοφάνη. Από το 1957, ανεβάζει αρχαίο δράμα. Αρχικά, στο θέατρο του παρουσίασε τον Πλούτο. Το 1959, παρουσίασε τους Όρνιθες του Αριστοφάνη που θεωρήθηκε παράσταση- σκάνδαλο, λόγω της πρωτοποριακής της μορφής και στη συνέχεια στο Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου για να συνεχίσει στο θέατρο των Αθηνών, του Παρισιού, Λονδίνο, Ζυρίχη, Μόναχο, Μόσχα, Βαρσοβία, Βενετία, φεστιβάλ Βιέννης, διεθνές θεατρικό φεστιβάλ Βελιγραδίου, φεστιβάλ Φλάνδρας και σκανδιναβικές πρωτεύουσες με τα έργα: Πέρσες, Όρνιθες, Επτά επί Θήβας, Αχαρνής, Οιδίπους τύρρανος, Λυσιστράτη, Βάκχες, Ειρήνη. Επίσης, παρουσίασε έργα ξένων συγγραφέων όπως Γουάιλντερ: Η μικρή μας πόλη, Σάρτρ: Κεκλεισμένων των θυρών, Πάτρικ: Αυγουστιάτικο φεγγάρι, Γουίλλιαμς: Ξαφνικά πέρσι το καλοκαίρι, Τριαντάφυλλο στο στήθος, Καλοκαίρι και καταχνιά, Μπρεχτ: Ο κύκλος με την κιμωλία, Ο καλός άνθρωπος του Σετσουάν, Ιονέσκο: Ρινόκερος, Μίλλερ: Ο θάνατος του εμποράκου, Ο’Νηλ: Ο παγοπώλης έρχεται, Μπέκετ: Περιμένοντας τον Γκοντό, Άλμπυ, Πίντερ, Ζενέ ,Βάις και άλλους. Οι περισσότεροι μάλιστα απ’αυτούς τους συγγραφείς, πρωτοπαρουσιάστηκαν στην Ελλάδα από το Θέατρο Τέχνης. Από τα έργα που σκηνοθέτησε τα τελευταία χρόνια ήταν: Το παιχνίδι της σφαγής του Ιονέσκο (1970-1971), Ήλιος και Χρυσηίδα του Σαίξπηρ (1972-1973), Ο τρόμος και η αθλιότητα του Γ΄ Ράιχ του Μπρεχτ, Τρεις αδερφές του Τσέχωφ (1945-1976), Η αληθινή απολογία του Σωκράτη του Βάρναλη, Τα τέσσερα πόδια του τραπεζιού του Καμπανέλλη, Δάφνες και πικροδάφνες των Κεχαίδη- Χαβιαρά, Το σόι του Αρμένη, Το πιστοποιητικό του Έντμαν, Το πανηγύρι, Θαμμένο παιδί του Σέντμαν, Ούτε κρύο ούτε ζέστη. Το 1984, το ελληνικό κράτος παραχώρησε ένα χώρο στην Πλάκα για την ανέγερση του θεάτρου του Καρόλου Κουν. Τιμήθηκε με το παράσημο φοίνικα, αργυρό μετάλλιο της Ακαδημίας Αθηνών και το βραβείο θεάτρου των εθνών. Με τη διαθήκη του που δημοσιεύτηκε λίγες μέρες μετά το θάνατο του, το Φεβρουάριο του 1987, κληροδότησε τον τίτλο: Θέατρο Τέχνης στους: Λαζάνη, Αρμένη με την προτροπή να συνεχίσουν τη συνεργασία τους στο Θέατρο Τέχνης Καρόλου Κουν.

Α΄ περίοδος (1942-1950): Το 1942, μέσα στην καρδιά της γερμανικής κατοχής, ο Κάρολος Κουν ιδρύει το Θέατρο Τέχνης. Η πρώτη παράσταση δόθηκε στις 7 Οκτωβρίου 1942 στο θέατρο Αλίκης με το έργο: Αγριόπαπια του Ίψεν. Η ανάγκη για ένα τέτοιο νέο θέατρο, ένα θέατρο συνόλου είχε ωριμάσει μέσα μου πολύ πριν, λέει ο ίδιος. Συγκεκριμένα, τον καιρό που δημιουργήθηκε η ημιεπαγγελματική Λαική Σκηνή. Η εποχή της κατοχής ήταν μια συναισθηματικά πλούσια εποχή, έπαιρνες και έδινες πολλά. Μας έζωναν κίνδυνοι, στερήσεις, βία και τρομοκρατία. Γι’αυτό σαν άνθρωποι αισθανόμασταν την ανάγκη πίστης, εμπιστοσύνης, συναδέλφωσης, έξαρσης και θυσίας. Από το 1938 έως το 1941 είχα αρχίσει την προετοιμασία μιας σχολής από πείρα, το βασικό υλικό. Από εκεί, βγήκαν: Διαμαντόπουλος, Χατζηαργύρη, Καλλέργης, Ζερβός, Κατσέλη, Μεταξά, Γιαννακοπούλου, Λαμπροπούλου, Βασταρδής και ήρθαν σε επαφή με μερικούς βασικούς συνεργάτες, τον Σεβαστίκογλου, τον Πλωρίτη, Στεφανέλλη, Νομικό και προς το τέλος της κατοχής με τον Χατζιδάκι. Δούλευα με αυτό το υλικό σε μια αίθουσα που μας είχε παραχωρήσει στο ωδείο δέκα έως δώδεκα ώρες την ημέρα. Εκεί που προετοιμαζόμαστε ήρθε ένας παλιός φίλος: ο Χατζηαργύρης ο οποίος μας είπε ότι βάζει τα λεφτά και έτσι πήραμε το θέατρο Αλίκης. Πεινούσαμε αγρίως, είμασταν σε κατάσταση τρομακτική αλλά υπήρχε πίστη που σήμερα δεν την βρίσκεις εύκολα, ομολογουμένως. Το 1943 ιδρύεται ο όμιλος φίλων του Θεάτρου Τέχνης με σκοπό την επικοινωνία και την ανάπτυξη ενός ισχυρού δεσμού μεταξύ των θεατών και του θεάτρου καθώς και την οικονομική ενίσχυση του Θεάτρου Τέχνης. Την Αγριόπαπια σύντομα ακολούθησε το δραματοποιημένο παραμύθι του Στρίντμπεργκ: Σουάνεβιτ κύκνος. Στη συνέχεια, παρουσιάζονται έργα όπως: Ρόσμερσχολμ του Ίψεν, Έτσι είναι αν έτσι νομίζετε του Πιραντέλο, Κωνσταντίνου και Ελένης του Σεβαστίκογλου, Βρικόλακες του Ίψεν, Έξι πρόσωπα ζητούν συγγραφέα του Πιραντέλο, Στέλλα Βιολάντη του Ξενόπουλου. Το 1945, το Θέατρο Τέχνης αναγκάστηκε να διακόψει τη λειτουργία του. Την περίοδο 1945-1946, ο Κάρολος Κουν επιστρέφει στο θίασο της Κατερίνας όπου σκηνοθετεί πέντε έργα. Το 1946 λέει ο ίδιος, με λίγο κρύα καρδιά προσπάθησα να συμμαζέψω και να συναρμολογήσω ότι μπόρεσα να απομείνει. Με λίγο μαζεμένα τα φτερά, λειτουργήσαμε άλλα τρία χρόνια. Η περίοδος αυτή ήταν ιδιαίτερα γόνιμη, από το 1946- 1949, οι παραστάσεις δίνονται στο θέατρο Μουσούρη. Ο Κουν συνεργάζεται μεταξύ άλλων, με την Έλλη Λαμπέτη και τη Μελίνα Μερκούρη και παρουσιάζει έργα όπως: Γυάλινος κόσμος, Λεωφορείο ο πόθος του Τεννεσί Γουίλλιαμς, Πόθοι κάτω από τις λεύκες του Ο’ Νηλ, Ήταν όλοι τους παιδιά μου, Θάνατος του εμποράκου του Μίλλερ, Το φιόρο του Λεβάντε του Ξενόπουλου και Αχ αυτά τα φαντάσματα του Ντε Φιλίπο. Τότε πια, αναγκαστήκαμε να διακόψουμε οριστικά για λόγους οικονομικοπολιτικούς και εσωτερικής συνοχής. Θα έπρεπε να σταματήσω και να διαμορφώσω από την αρχή πάλι, ένα πυρήνα. Εργάστηκα στο Εθνικό Θέατρο για δύο χρόνια. Ξεπλήρωσα τα χρέη του Θεάτρου Τέχνης. Παράλληλα, συνέχισα στη σχολή με νέα παιδιά.

Β΄ περίοδος (1954-1987): Μαζεύοντας συνδρομές, διαμορφώσαμε το χώρο στο υπόγειο του Ορφέα. Το 1954, ανάψαμε πρόχειρους προβολείς για να φωτίσουμε μπρος σε καμία εκατοστή θεατές, τη Μικρή μας πόλη του Θόρντον Γουάιλντερ. Έτσι λειτούργησε πάλι το Θέατρο Τέχνης σχεδόν αποκλειστικά με νέους αδειούχους μαθητές. Περάσαμε πολλές φάσεις αλλά πάντα κρατώντας στοιχεία από τις προηγούμενες, μολονότι τα έργα που παίξαμε κατόπιν ήταν εντελώς διαφορετικά. Στη δεύτερη περίοδο παίξαμε πολύ Τσέχωφ, Πιραντέλο, Γουάιλντερ, Γουίλλιαμς και Μίλλερ. Πέσαμε με τα μούτρα στο θέατρο του παραλόγου και στο επικό θέατρο του Μπρεχτ. Δουλέψαμε συγχρόνως αυτές τις δύο τάσεις που είναι οι δύο πόλοι του σύγχρονου θεάτρου. Συγχρόνως, αρχίσαμε την προεργασία για μια επιστροφή στο αρχαίο δράμα. Αυτή τη φορά, το αρχαίο δράμα είναι το κλασσικό θέατρο με περισσότερη υπογράμμιση της ζωντάνιας τους, της σημερινής. Το 1957,  ανέβασα ξανά τον Πλούτο. Το 1962, έγινε η πρώτη μας επαφή με το εξωτερικό. Στο Παρίσι παρουσιάσαμε τους Όρνιθες και αποσπάσαμε το βραβείο των εθνών. Έτσι ξεκινάει μια σημαντική και μακρά πορεία στο χώρο του αρχαίου δράματος που συνοδεύεται από μεγάλες περιοδείες στο εξωτερικό και από μια σειρά συμμετοχών στα μεγαλύτερα φεστιβάλ του κόσμου.

Εδώ θα τελειώσουμε το Α μέρος του αφιερώματος στο μεγάλο αυτό θεατράνθρωπο και ανανεώνουμε το ραντεβού για το Β μέρος, αυτή τη φορά με ένα άλλο αγαπημένο μαθητή του Κάρολου Κουν, τον αγαπημένο πρωταγωνιστή του κινηματογράφου και του θεάτρου, Κώστα Καζάκο. Καλή σας νύχτα!!

 

 

 

 

 

 

  • ΓΜ: Ευχαριστώ, γειά.

ΒΣ: Να συνεχίσουμε το αφιέρωμα στον Κάρολο Κουν (1908-1987). Ο Κάρολος

Κουν του Ερρίκου, Προύσα, 14 Οκτωβρίου 1908- 14 Φεβρουαρίου 1987 ήταν

κορυφαίος σκηνοθέτης του θεάτρου. Φοίτησε στη Ροβέρτειο Σχολή της

Κωνσταντινούπολης και σπούδασε αισθητική στο Πανεπιστήμιο της Σορβόννης. Το

1929 διορίστηκε καθηγητής αγγλικών στο αμερικάνικο κολλέγιο της Αθήνας. Η

πρώτη του εμφάνιση ως σκηνοθέτης ήταν στο Τέλος του ταξιδιού του Σέριφ με

μαθητές από το κολλέγιο. Παρουσίασε έργα του Αριστοφάνη: Όρνιθες, Βάτραχοι,

Κύκλωπας, Πλούτος. Σαίξπηρ: Όνειρο καλοκαιρινής νύχτας. Ίδρυσε τη Λαική Σκηνή

(1934- 1936) και συνεργάστηκε με διαφόρους θιάσους: Κατερίνας, Κοτοπούλη και

άλλων. Το 1942 ίδρυσε το περίφημο Θέατρο Τέχνης όπου ανέβασε: Ίψεν, Σω,

Πιραντέλο μετά την απελευθέρωση για πρώτη φορά στην Ελλάδα: Λόρκα, Τεννεσί

Γουίλλιαμς, Μίλλερ και άλλους. Επίσης, το ίδιο έτος (1942) ίδρυσε τη δραματική

σχολή του θεάτρου του στην οποία μαθήτευσαν οι σημαντικότεροι σκηνοθέτες και

ηθοποιοί της μεταπολεμικής γενιάς. Ένας από αυτούς μας μίλησε πριν λίγο, ο Γιάννης

Μόρτζος. Οικονομικές δυσχέρειες ανάγκασαν το Θέατρο Τέχνης να διαλυθεί το 1949.

Άνοιξε πάλι το 1954, σε μορφή κυκλικού θεάτρου. Την περίοδο εκείνη, (1950-1953) ο

Κουν συνεργάστηκε με το Εθνικό Θέατρο σκηνοθετώντας, Τσέχωφ: Θείος Βάνιας,

Τρεις αδερφές. Πιραντέλο: Ερρίκος Δ΄. Με μαθητές της δραματικής σχολής του, όταν

ανασυγκρότησε το Θέατρο Τέχνης το 1954, ο Κουν παρουσίασε τα καινούρια

ρεύματα του ξένου  μεταπολεμικού θεάτρου: Μπρεχτ, Ιονέσκο, Μπέκετ, Πίντερ,

Ντάριο Φο, Αρραμπάλ και άλλους. Παράλληλα, παρουσίασε έργα πολλών Ελλήνων

συγγραφέων: Σεβαστίκογλου, Καμπανέλλη, Κεχαίδη, Σκούρτη, Αναγνωστάκη,

Ευθυμιάδη. Επιστρέφοντας σε έργα αρχαίων τραγικών και του Αριστοφάνη. Από το

1957, ανεβάζει αρχαίο δράμα. Αρχικά, στο θέατρο του παρουσίασε τον Πλούτο. Το

1959, παρουσίασε τους Όρνιθες του Αριστοφάνη που θεωρήθηκε παράσταση-

σκάνδαλο, λόγω της πρωτοποριακής της μορφής και στη συνέχεια στο Φεστιβάλ

Αθηνών και Επιδαύρου για να συνεχίσει στο θέατρο των Αθηνών, του Παρισιού,

Λονδίνο, Ζυρίχη, Μόναχο, Μόσχα, Βαρσοβία, Βενετία, φεστιβάλ Βιέννης, διεθνές

θεατρικό φεστιβάλ Βελιγραδίου, φεστιβάλ Φλάνδρας και σκανδιναβικές πρωτεύουσες

με τα έργα: Πέρσες, Όρνιθες, Επτά επί Θήβας, Αχαρνής, Οιδίπους τύρρανος,

Λυσιστράτη, Βάκχες, Ειρήνη. Επίσης, παρουσίασε έργα ξένων συγγραφέων όπως

Γουάιλντερ: Η μικρή μας πόλη, Σάρτρ: Κεκλεισμένων των θυρών, Πάτρικ:

Αυγουστιάτικο φεγγάρι, Γουίλλιαμς: Ξαφνικά πέρσι το καλοκαίρι, Τριαντάφυλλο στο

στήθος, Καλοκαίρι και καταχνιά, Μπρεχτ: Ο κύκλος με την κιμωλία, Ο καλός

άνθρωπος του Σετσουάν, Ιονέσκο: Ρινόκερος, Μίλλερ: Ο θάνατος του εμποράκου,

Ο’Νηλ: Ο παγοπώλης έρχεται, Μπέκετ: Περιμένοντας τον Γκοντό, Άλμπυ, Πίντερ,

Ζενέ ,Βάις και άλλους. Οι περισσότεροι μάλιστα απ’αυτούς τους συγγραφείς,

πρωτοπαρουσιάστηκαν στην Ελλάδα από το Θέατρο Τέχνης. Από τα έργα που

σκηνοθέτησε τα τελευταία χρόνια ήταν: Το παιχνίδι της σφαγής του Ιονέσκο (1970-

1971), Ήλιος και Χρυσηίδα του Σαίξπηρ (1972-1973), Ο τρόμος και η αθλιότητα

του Γ΄ Ράιχ του Μπρεχτ, Τρεις αδερφές του Τσέχωφ (1945-1976), Η αληθινή

απολογία του Σωκράτη του Βάρναλη, Τα τέσσερα πόδια του τραπεζιού του

  • Καμπανέλλη, Δάφνες και πικροδάφνες των Κεχαίδη- Χαβιαρά, Το σόι του Αρμένη,

Το πιστοποιητικό του Έντμαν, Το πανηγύρι, Θαμμένο παιδί του Σέντμαν, Ούτε

κρύο ούτε ζέστη. Το 1984, το ελληνικό κράτος παραχώρησε ένα χώρο στην Πλάκα

για την ανέγερση του θεάτρου του Καρόλου Κουν. Τιμήθηκε με το παράσημο

φοίνικα, αργυρό μετάλλιο της Ακαδημίας Αθηνών και το βραβείο θεάτρου των εθνών.

Με τη διαθήκη του που δημοσιεύτηκε λίγες μέρες μετά το θάνατο του, το

Φεβρουάριο του 1987, κληροδότησε τον τίτλο: Θέατρο Τέχνης στους: Λαζάνη,

Αρμένη με την προτροπή να συνεχίσουν τη συνεργασία τους στο Θέατρο Τέχνης

Καρόλου Κουν.

Α΄ περίοδος (1942-1950): Το 1942, μέσα στην καρδιά της γερμανικής κατοχής, ο

Κάρολος Κουν ιδρύει το Θέατρο Τέχνης. Η πρώτη παράσταση δόθηκε στις 7

Οκτωβρίου 1942 στο θέατρο Αλίκης με το έργο: Αγριόπαπια του Ίψεν. Η ανάγκη για

ένα τέτοιο νέο θέατρο, ένα θέατρο συνόλου είχε ωριμάσει μέσα μου πολύ πριν, λέει ο

ίδιος. Συγκεκριμένα, τον καιρό που δημιουργήθηκε η ημιεπαγγελματική Λαική

Σκηνή. Η εποχή της κατοχής ήταν μια συναισθηματικά πλούσια εποχή, έπαιρνες και

έδινες πολλά. Μας έζωναν κίνδυνοι, στερήσεις, βία και τρομοκρατία. Γι’αυτό σαν

άνθρωποι αισθανόμασταν την ανάγκη πίστης, εμπιστοσύνης, συναδέλφωσης, έξαρσης

και θυσίας. Από το 1938 έως το 1941 είχα αρχίσει την προετοιμασία μιας σχολής από

πείρα, το βασικό υλικό. Από εκεί, βγήκαν: Διαμαντόπουλος, Χατζηαργύρη,

Καλλέργης, Ζερβός, Κατσέλη, Μεταξά, Γιαννακοπούλου, Λαμπροπούλου,

Βασταρδής και ήρθαν σε επαφή με μερικούς βασικούς συνεργάτες, τον

Σεβαστίκογλου, τον Πλωρίτη, Στεφανέλλη, Νομικό και προς το τέλος της κατοχής με

τον Χατζιδάκι. Δούλευα με αυτό το υλικό σε μια αίθουσα που μας είχε παραχωρήσει

στο ωδείο δέκα έως δώδεκα ώρες την ημέρα. Εκεί που προετοιμαζόμαστε ήρθε ένας

παλιός φίλος: ο Χατζηαργύρης ο οποίος μας είπε ότι βάζει τα λεφτά και έτσι πήραμε

το θέατρο Αλίκης. Πεινούσαμε αγρίως, είμασταν σε κατάσταση τρομακτική αλλά

υπήρχε πίστη που σήμερα δεν την βρίσκεις εύκολα, ομολογουμένως. Το 1943

ιδρύεται ο όμιλος φίλων του Θεάτρου Τέχνης με σκοπό την επικοινωνία και την

ανάπτυξη ενός ισχυρού δεσμού μεταξύ των θεατών και του θεάτρου καθώς και την

οικονομική ενίσχυση του Θεάτρου Τέχνης. Την Αγριόπαπια σύντομα ακολούθησε το

δραματοποιημένο παραμύθι του Στρίντμπεργκ: Σουάνεβιτ κύκνος. Στη συνέχεια,

παρουσιάζονται έργα όπως: Ρόσμερσχολμ του Ίψεν, Έτσι είναι αν έτσι νομίζετε του

Πιραντέλο, Κωνσταντίνου και Ελένης του Σεβαστίκογλου, Βρικόλακες του Ίψεν,

Έξι πρόσωπα ζητούν συγγραφέα του Πιραντέλο, Στέλλα Βιολάντη του

Ξενόπουλου. Το 1945, το Θέατρο Τέχνης αναγκάστηκε να διακόψει τη λειτουργία

του. Την περίοδο 1945-1946, ο Κάρολος Κουν επιστρέφει στο θίασο της Κατερίνας

όπου σκηνοθετεί πέντε έργα. Το 1946 λέει ο ίδιος, με λίγο κρύα καρδιά προσπάθησα

να συμμαζέψω και να συναρμολογήσω ότι μπόρεσα να απομείνει. Με λίγο μαζεμένα

τα φτερά, λειτουργήσαμε άλλα τρία χρόνια. Η περίοδος αυτή ήταν ιδιαίτερα γόνιμη,

από το 1946- 1949, οι παραστάσεις δίνονται στο θέατρο Μουσούρη. Ο Κουν

συνεργάζεται μεταξύ άλλων, με την Έλλη Λαμπέτη και τη Μελίνα Μερκούρη και

παρουσιάζει έργα όπως: Γυάλινος κόσμος, Λεωφορείο ο πόθος του Τεννεσί

Γουίλλιαμς, Πόθοι κάτω από τις λεύκες του Ο’ Νηλ, Ήταν όλοι τους παιδιά μου,

  • Θάνατος του εμποράκου του Μίλλερ, Το φιόρο του Λεβάντε του Ξενόπουλου και

Αχ αυτά τα φαντάσματα του Ντε Φιλίπο. Τότε πια, αναγκαστήκαμε να διακόψουμε

οριστικά για λόγους οικονομικοπολιτικούς και εσωτερικής συνοχής. Θα έπρεπε να

σταματήσω και να διαμορφώσω από την αρχή πάλι, ένα πυρήνα. Εργάστηκα στο

Εθνικό Θέατρο για δύο χρόνια. Ξεπλήρωσα τα χρέη του Θεάτρου Τέχνης.

Παράλληλα, συνέχισα στη σχολή με νέα παιδιά.

Β΄ περίοδος (1954-1987): Μαζεύοντας συνδρομές, διαμορφώσαμε το χώρο στο

υπόγειο του Ορφέα. Το 1954, ανάψαμε πρόχειρους προβολείς για να φωτίσουμε

μπρος σε καμία εκατοστή θεατές, τη Μικρή μας πόλη του Θόρντον Γουάιλντερ. Έτσι

λειτούργησε πάλι το Θέατρο Τέχνης σχεδόν αποκλειστικά με νέους αδειούχους

μαθητές. Περάσαμε πολλές φάσεις αλλά πάντα κρατώντας στοιχεία από τις

προηγούμενες, μολονότι τα έργα που παίξαμε κατόπιν ήταν εντελώς διαφορετικά. Στη

δεύτερη περίοδο παίξαμε πολύ Τσέχωφ, Πιραντέλο, Γουάιλντερ, Γουίλλιαμς και

Μίλλερ. Πέσαμε με τα μούτρα στο θέατρο του παραλόγου και στο επικό θέατρο του

Μπρεχτ. Δουλέψαμε συγχρόνως αυτές τις δύο τάσεις που είναι οι δύο πόλοι του

σύγχρονου θεάτρου. Συγχρόνως, αρχίσαμε την προεργασία για μια επιστροφή στο

αρχαίο δράμα. Αυτή τη φορά, το αρχαίο δράμα είναι το κλασσικό θέατρο με

περισσότερη υπογράμμιση της ζωντάνιας τους, της σημερινής. Το 1957,  ανέβασα

ξανά τον Πλούτο. Το 1962, έγινε η πρώτη μας επαφή με το εξωτερικό. Στο Παρίσι

παρουσιάσαμε τους Όρνιθες και αποσπάσαμε το βραβείο των εθνών. Έτσι ξεκινάει

μια σημαντική και μακρά πορεία στο χώρο του αρχαίου δράματος που συνοδεύεται

από μεγάλες περιοδείες στο εξωτερικό και από μια σειρά συμμετοχών στα

μεγαλύτερα φεστιβάλ του κόσμου.

  • ΓΜ: Ευχαριστώ, γειά.

ΒΣ: Να συνεχίσουμε το αφιέρωμα στον Κάρολο Κουν (1908-1987). Ο Κάρολος

Κουν του Ερρίκου, Προύσα, 14 Οκτωβρίου 1908- 14 Φεβρουαρίου 1987 ήταν

κορυφαίος σκηνοθέτης του θεάτρου. Φοίτησε στη Ροβέρτειο Σχολή της

Κωνσταντινούπολης και σπούδασε αισθητική στο Πανεπιστήμιο της Σορβόννης. Το

1929 διορίστηκε καθηγητής αγγλικών στο αμερικάνικο κολλέγιο της Αθήνας. Η

πρώτη του εμφάνιση ως σκηνοθέτης ήταν στο Τέλος του ταξιδιού του Σέριφ με

μαθητές από το κολλέγιο. Παρουσίασε έργα του Αριστοφάνη: Όρνιθες, Βάτραχοι,

Κύκλωπας, Πλούτος. Σαίξπηρ: Όνειρο καλοκαιρινής νύχτας. Ίδρυσε τη Λαική Σκηνή

(1934- 1936) και συνεργάστηκε με διαφόρους θιάσους: Κατερίνας, Κοτοπούλη και

άλλων. Το 1942 ίδρυσε το περίφημο Θέατρο Τέχνης όπου ανέβασε: Ίψεν, Σω,

Πιραντέλο μετά την απελευθέρωση για πρώτη φορά στην Ελλάδα: Λόρκα, Τεννεσί

Γουίλλιαμς, Μίλλερ και άλλους. Επίσης, το ίδιο έτος (1942) ίδρυσε τη δραματική

σχολή του θεάτρου του στην οποία μαθήτευσαν οι σημαντικότεροι σκηνοθέτες και

ηθοποιοί της μεταπολεμικής γενιάς. Ένας από αυτούς μας μίλησε πριν λίγο, ο Γιάννης

Μόρτζος. Οικονομικές δυσχέρειες ανάγκασαν το Θέατρο Τέχνης να διαλυθεί το 1949.

Άνοιξε πάλι το 1954, σε μορφή κυκλικού θεάτρου. Την περίοδο εκείνη, (1950-1953) ο

Κουν συνεργάστηκε με το Εθνικό Θέατρο σκηνοθετώντας, Τσέχωφ: Θείος Βάνιας,

Τρεις αδερφές. Πιραντέλο: Ερρίκος Δ΄. Με μαθητές της δραματικής σχολής του, όταν

ανασυγκρότησε το Θέατρο Τέχνης το 1954, ο Κουν παρουσίασε τα καινούρια

ρεύματα του ξένου  μεταπολεμικού θεάτρου: Μπρεχτ, Ιονέσκο, Μπέκετ, Πίντερ,

Ντάριο Φο, Αρραμπάλ και άλλους. Παράλληλα, παρουσίασε έργα πολλών Ελλήνων

συγγραφέων: Σεβαστίκογλου, Καμπανέλλη, Κεχαίδη, Σκούρτη, Αναγνωστάκη,

Ευθυμιάδη. Επιστρέφοντας σε έργα αρχαίων τραγικών και του Αριστοφάνη. Από το

1957, ανεβάζει αρχαίο δράμα. Αρχικά, στο θέατρο του παρουσίασε τον Πλούτο. Το

1959, παρουσίασε τους Όρνιθες του Αριστοφάνη που θεωρήθηκε παράσταση-

σκάνδαλο, λόγω της πρωτοποριακής της μορφής και στη συνέχεια στο Φεστιβάλ

Αθηνών και Επιδαύρου για να συνεχίσει στο θέατρο των Αθηνών, του Παρισιού,

Λονδίνο, Ζυρίχη, Μόναχο, Μόσχα, Βαρσοβία, Βενετία, φεστιβάλ Βιέννης, διεθνές

θεατρικό φεστιβάλ Βελιγραδίου, φεστιβάλ Φλάνδρας και σκανδιναβικές πρωτεύουσες

με τα έργα: Πέρσες, Όρνιθες, Επτά επί Θήβας, Αχαρνής, Οιδίπους τύρρανος,

Λυσιστράτη, Βάκχες, Ειρήνη. Επίσης, παρουσίασε έργα ξένων συγγραφέων όπως

Γουάιλντερ: Η μικρή μας πόλη, Σάρτρ: Κεκλεισμένων των θυρών, Πάτρικ:

Αυγουστιάτικο φεγγάρι, Γουίλλιαμς: Ξαφνικά πέρσι το καλοκαίρι, Τριαντάφυλλο στο

στήθος, Καλοκαίρι και καταχνιά, Μπρεχτ: Ο κύκλος με την κιμωλία, Ο καλός

άνθρωπος του Σετσουάν, Ιονέσκο: Ρινόκερος, Μίλλερ: Ο θάνατος του εμποράκου,

Ο’Νηλ: Ο παγοπώλης έρχεται, Μπέκετ: Περιμένοντας τον Γκοντό, Άλμπυ, Πίντερ,

Ζενέ ,Βάις και άλλους. Οι περισσότεροι μάλιστα απ’αυτούς τους συγγραφείς,

πρωτοπαρουσιάστηκαν στην Ελλάδα από το Θέατρο Τέχνης. Από τα έργα που

σκηνοθέτησε τα τελευταία χρόνια ήταν: Το παιχνίδι της σφαγής του Ιονέσκο (1970-

1971), Ήλιος και Χρυσηίδα του Σαίξπηρ (1972-1973), Ο τρόμος και η αθλιότητα

του Γ΄ Ράιχ του Μπρεχτ, Τρεις αδερφές του Τσέχωφ (1945-1976), Η αληθινή

απολογία του Σωκράτη του Βάρναλη, Τα τέσσερα πόδια του τραπεζιού του

  • Καμπανέλλη, Δάφνες και πικροδάφνες των Κεχαίδη- Χαβιαρά, Το σόι του Αρμένη,

Το πιστοποιητικό του Έντμαν, Το πανηγύρι, Θαμμένο παιδί του Σέντμαν, Ούτε

κρύο ούτε ζέστη. Το 1984, το ελληνικό κράτος παραχώρησε ένα χώρο στην Πλάκα

για την ανέγερση του θεάτρου του Καρόλου Κουν. Τιμήθηκε με το παράσημο

φοίνικα, αργυρό μετάλλιο της Ακαδημίας Αθηνών και το βραβείο θεάτρου των εθνών.

Με τη διαθήκη του που δημοσιεύτηκε λίγες μέρες μετά το θάνατο του, το

Φεβρουάριο του 1987, κληροδότησε τον τίτλο: Θέατρο Τέχνης στους: Λαζάνη,

Αρμένη με την προτροπή να συνεχίσουν τη συνεργασία τους στο Θέατρο Τέχνης

Καρόλου Κουν.

Α΄ περίοδος (1942-1950): Το 1942, μέσα στην καρδιά της γερμανικής κατοχής, ο

Κάρολος Κουν ιδρύει το Θέατρο Τέχνης. Η πρώτη παράσταση δόθηκε στις 7

Οκτωβρίου 1942 στο θέατρο Αλίκης με το έργο: Αγριόπαπια του Ίψεν. Η ανάγκη για

ένα τέτοιο νέο θέατρο, ένα θέατρο συνόλου είχε ωριμάσει μέσα μου πολύ πριν, λέει ο

ίδιος. Συγκεκριμένα, τον καιρό που δημιουργήθηκε η ημιεπαγγελματική Λαική

Σκηνή. Η εποχή της κατοχής ήταν μια συναισθηματικά πλούσια εποχή, έπαιρνες και

έδινες πολλά. Μας έζωναν κίνδυνοι, στερήσεις, βία και τρομοκρατία. Γι’αυτό σαν

άνθρωποι αισθανόμασταν την ανάγκη πίστης, εμπιστοσύνης, συναδέλφωσης, έξαρσης

και θυσίας. Από το 1938 έως το 1941 είχα αρχίσει την προετοιμασία μιας σχολής από

πείρα, το βασικό υλικό. Από εκεί, βγήκαν: Διαμαντόπουλος, Χατζηαργύρη,

Καλλέργης, Ζερβός, Κατσέλη, Μεταξά, Γιαννακοπούλου, Λαμπροπούλου,

Βασταρδής και ήρθαν σε επαφή με μερικούς βασικούς συνεργάτες, τον

Σεβαστίκογλου, τον Πλωρίτη, Στεφανέλλη, Νομικό και προς το τέλος της κατοχής με

τον Χατζιδάκι. Δούλευα με αυτό το υλικό σε μια αίθουσα που μας είχε παραχωρήσει

στο ωδείο δέκα έως δώδεκα ώρες την ημέρα. Εκεί που προετοιμαζόμαστε ήρθε ένας

παλιός φίλος: ο Χατζηαργύρης ο οποίος μας είπε ότι βάζει τα λεφτά και έτσι πήραμε

το θέατρο Αλίκης. Πεινούσαμε αγρίως, είμασταν σε κατάσταση τρομακτική αλλά

υπήρχε πίστη που σήμερα δεν την βρίσκεις εύκολα, ομολογουμένως. Το 1943

ιδρύεται ο όμιλος φίλων του Θεάτρου Τέχνης με σκοπό την επικοινωνία και την

ανάπτυξη ενός ισχυρού δεσμού μεταξύ των θεατών και του θεάτρου καθώς και την

οικονομική ενίσχυση του Θεάτρου Τέχνης. Την Αγριόπαπια σύντομα ακολούθησε το

δραματοποιημένο παραμύθι του Στρίντμπεργκ: Σουάνεβιτ κύκνος. Στη συνέχεια,

παρουσιάζονται έργα όπως: Ρόσμερσχολμ του Ίψεν, Έτσι είναι αν έτσι νομίζετε του

Πιραντέλο, Κωνσταντίνου και Ελένης του Σεβαστίκογλου, Βρικόλακες του Ίψεν,

Έξι πρόσωπα ζητούν συγγραφέα του Πιραντέλο, Στέλλα Βιολάντη του

Ξενόπουλου. Το 1945, το Θέατρο Τέχνης αναγκάστηκε να διακόψει τη λειτουργία

του. Την περίοδο 1945-1946, ο Κάρολος Κουν επιστρέφει στο θίασο της Κατερίνας

όπου σκηνοθετεί πέντε έργα. Το 1946 λέει ο ίδιος, με λίγο κρύα καρδιά προσπάθησα

να συμμαζέψω και να συναρμολογήσω ότι μπόρεσα να απομείνει. Με λίγο μαζεμένα

τα φτερά, λειτουργήσαμε άλλα τρία χρόνια. Η περίοδος αυτή ήταν ιδιαίτερα γόνιμη,

από το 1946- 1949, οι παραστάσεις δίνονται στο θέατρο Μουσούρη. Ο Κουν

συνεργάζεται μεταξύ άλλων, με την Έλλη Λαμπέτη και τη Μελίνα Μερκούρη και

παρουσιάζει έργα όπως: Γυάλινος κόσμος, Λεωφορείο ο πόθος του Τεννεσί

Γουίλλιαμς, Πόθοι κάτω από τις λεύκες του Ο’ Νηλ, Ήταν όλοι τους παιδιά μου,

  • Θάνατος του εμποράκου του Μίλλερ, Το φιόρο του Λεβάντε του Ξενόπουλου και

Αχ αυτά τα φαντάσματα του Ντε Φιλίπο. Τότε πια, αναγκαστήκαμε να διακόψουμε

οριστικά για λόγους οικονομικοπολιτικούς και εσωτερικής συνοχής. Θα έπρεπε να

σταματήσω και να διαμορφώσω από την αρχή πάλι, ένα πυρήνα. Εργάστηκα στο

Εθνικό Θέατρο για δύο χρόνια. Ξεπλήρωσα τα χρέη του Θεάτρου Τέχνης.

Παράλληλα, συνέχισα στη σχολή με νέα παιδιά.

Β΄ περίοδος (1954-1987): Μαζεύοντας συνδρομές, διαμορφώσαμε το χώρο στο

υπόγειο του Ορφέα. Το 1954, ανάψαμε πρόχειρους προβολείς για να φωτίσουμε

μπρος σε καμία εκατοστή θεατές, τη Μικρή μας πόλη του Θόρντον Γουάιλντερ. Έτσι

λειτούργησε πάλι το Θέατρο Τέχνης σχεδόν αποκλειστικά με νέους αδειούχους

μαθητές. Περάσαμε πολλές φάσεις αλλά πάντα κρατώντας στοιχεία από τις

προηγούμενες, μολονότι τα έργα που παίξαμε κατόπιν ήταν εντελώς διαφορετικά. Στη

δεύτερη περίοδο παίξαμε πολύ Τσέχωφ, Πιραντέλο, Γουάιλντερ, Γουίλλιαμς και

Μίλλερ. Πέσαμε με τα μούτρα στο θέατρο του παραλόγου και στο επικό θέατρο του

Μπρεχτ. Δουλέψαμε συγχρόνως αυτές τις δύο τάσεις που είναι οι δύο πόλοι του

σύγχρονου θεάτρου. Συγχρόνως, αρχίσαμε την προεργασία για μια επιστροφή στο

αρχαίο δράμα. Αυτή τη φορά, το αρχαίο δράμα είναι το κλασσικό θέατρο με

περισσότερη υπογράμμιση της ζωντάνιας τους, της σημερινής. Το 1957,  ανέβασα

ξανά τον Πλούτο. Το 1962, έγινε η πρώτη μας επαφή με το εξωτερικό. Στο Παρίσι

παρουσιάσαμε τους Όρνιθες και αποσπάσαμε το βραβείο των εθνών. Έτσι ξεκινάει

μια σημαντική και μακρά πορεία στο χώρο του αρχαίου δράματος που συνοδεύεται

από μεγάλες περιοδείες στο εξωτερικό και από μια σειρά συμμετοχών στα

μεγαλύτερα φεστιβάλ του κόσμου.

Βασίλης Σαμαριτάκης

Μοιραστείτε αυτό το άρθρο: