«O ΟΡΚΟΣ ΤΩΝ ΟΡΑΤΙΩΝ» ΤΟΥ JACQUE – LOUIS DAVID.

jacques-louis_david_-_oath_of_the_horatii_-_google_art_project-1

 

Συνεχίζοντας το ταξίδι μας στην τέχνη ας σταματήσουμε σε ένα αριστουργηματικό έργο του Νταβίντ ΤΟΝ ΟΡΚΟ ΤΩΝ ΟΡΑΤΙΩΝ. Πρόκειται για ένα έργο που φιλοτεχνήθηκε με παραγγελία του Υπουργείου Καλών Τεχνών το 1784 από τον JacqueLouis David τον ζωγράφο της Γαλλικής Επανάστασης και του Ναπολέοντα. Τον πίνακα παρήγγειλε ο Λουδοβίκος 16ος λίγα χρόνια πριν την Επανάσταση. Το έργο εκτέθηκε στο Salon του 1785.

 

Πρόκειται για μία μνημιακή ελαιογραφία  διαστάσεων 3.30 Χ 4.27. Οι άνθρωποι που απεικονίζονται είναι σε πραγματικές διαστάσεις.

 

Αυτός ο μεγάλος πίνακας περιέχει όλα τα στοιχεία – κλειδιά της ζωγραφικής του Νταβίντ και του Νεοκλασικισμού. Τα έργα των νεοκλασικιστών χαρακτηρίζονται για την ισόρροπη και συχνά γεωμετρική δομή των θεμάτων τους, για το ευδιάκριτο και ρωμαλέο σχέδιο, για την ευδιάκριτη τομή των κάθετων και των οριζόντιων αξόνων, για την αποφυγή των βίαιων χρωματικών αντιθέσεων.

 

Έχει  κυρίως την πρόθεση να διαπαιδαγωγήσει το κοινό μέσα από την τέχνη και την επιθυμία να μεταδώσει το μήνυμα της αρετής μέσα από την θεατρική τεχνική που δίνει έμφαση στις εκφράσεις και στις χειρονομίες.

 

Σε αυτά τα στοιχεία προστίθεται η πρόθεση να αντιδράσει στην τέχνη που ήταν τότε της μόδας και η οποία εμπλουτίζεται και αποδυναμώνεται ταυτόχρονα από την «χάρη» και από την ερωτική ατμόσφαιρα, με μία αυστηρή και ρωμαλέα τέχνη που αντιπαραθέτει τη δύναμη στα λεπτά συναισθήματα, το καθήκον στον πόνο. Η προβολή αυτών των αρετών γίνεται με νέο στυλ (καθαρή γραμμή, συνεχή περιγράμματα, χρώματα ψυχρά και πυκνά, λείες επιφάνειες, οριζόντια μετωπική σύνθεση). Σκοπός πλέον δεν είναι να τέρψει και να κολακεύσει, αλλά να διδάξει και να νουθετήσει. Να κάνει την αρετή ελκυστική και το κακό μισητό, αυτός πρέπει να είναι ο σκοπός κάθε έντιμου ανθρώπου που πιάνει την πέννα, το πινέλο ή τη σμίλη, όπως είπε ο Ντιντερό.

 

Σε αυτό τον πίνακα ο Νταβίντ απεικονίζει την ιστορία των θρυλικών αδελφών Ορατίων (Ρωμαίοι) οι οποίοι ορκίζονται μπροστά στο γέρο πατέρα, να υπερασπίσουν την Ρώμη εναντίον της Άλμπα Λόνγκα που αντιπροσωπεύονται από τους Κουρειάκιους.  Ο Οράτιος στο κέντρο της παράστασης είναι έτοιμος να παραδώσει τα ξίφη στους  τρίδυμους γιους του που ορκίζονται να νικήσουν τους τρίδυμους επίσης εχθρούς τους Κυρίτες. Οι γυναίκες της οικογένειας είναι περίλυπες και αδύναμες, γεγονός που μεγαλώνει την αίσθηση της δύναμης και αποφασιστικότητας που μεταδίδουν οι άνδρες. Το τραγικό είναι άνδρες του γένους των Ορατίων είναι νυμφευμένοι με γυναίκες του γένους των Κουριτίων. Με τους καφέ τόνους του φόντου  έρχονται και μαύροι που χρησιμοποιεί με σύνεση ο Νταβίντ για να δημιουργήσει μια δραματική ένταση. Μία ένταση που αναζωογονεί την σκηνή με την ισορροπία των σωμάτων, στο παιχνίδι των χεριών(αρκεί να παρατηρήσει κάποιος τον πολεμιστή στο κέντρο που σφίγγει τη μέση του αδελφού του, σε χειρονομία αλληλεγγύης) και στην έκφραση των προσώπων.

 

Η αυλή του Λουδοβίκου ΙΔ’ και ακόμη περισσότερο του Λουδοβίκου ΙΕ’ προσπαθούσε με κάθε τρόπο να κάνει παραχωρήσεις στο νέο πνεύμα της  μεσαίας τάξης και να δώσει την εικόνα της πεφωτισμένης δεσποτείας. Το ότι το βασιλικό περιβάλλον έδινε – μέσω του Υπουργείου Καλών Τεχνών – κάθε χρόνο παραγγελίες για πίνακες με θέματα από την αρχαία ιστορία και με διδακτικό, κατά κανόνα περιεχόμενο, ήταν απόρροια αυτής ακριβώς της πολιτικής – μιας πολιτικής συμβιβαστικής, αλλά τελικά, λόγω και της αστάθειας στη εφαρμογή της, ατελέσφορης.

 

Ο πίνακας του Νταβίντ πάντως, με την πουριτανική οικονομία της σύνθεσής του, με το λιτό και αυστηρό του εγκώμιο στον πατριωτισμό και την πολιτική αρετή, στρεφόταν σαφώς κατά των κύκλων που τον είχαν παραγγείλει.  Η τεράστια επιτυχία του αλλά και η ίδια η εμφάνισή του, θα ήταν αδιανόητη χωρίς τις έντονες τάσεις αντιπολίτευσης προς το βασιλικό περιβάλλον και την διεφθαρμένη του διακυβέρνηση, που κυριαρχούσαν την εποχή εκείνη.

 

Ο όρκος των Ορατίων αποτελεί την πιο χαρακτηριστική και απροκάλυπτη έκφραση των διαθέσεων και των ιδεών της αστικής τάξης στις παραμονές της Επανάστασης.  

 

Η αρχαία ιστορία χρησιμοποιείται για να σχολιάσει τον σύχρονο κόσμο.

 

Πρόκειται για ένα έργο αυστηρό, απλό, νηφάλιο, αντικειμενικό, πουριτανικά ορθολογικό. Ευδιάκριτες ομάδες προσώπων και ευθείες γραμμές συνθέτουν ένα σαφές, εντυπωσιακό σύνολο – η μέθοδος σύνθεσης είναι αυτό ακριβώς που εννοούμε κατά κανόνα όταν λέμε «κλασικιστική». Παράλληλα υπάρχει στον πίνακα έντονο το στοιχείο του αντικειμενικού νατουραλισμού, ενός νατουραλισμού που επηρεάζει καθοριστικά τα αυστηρά χρώματα, την ακρίβεια των λεπτομερειών, την ανεπιτήδευτη απόδοση των απλών αντικειμένων

Η ακρίβεια αυτή στις λεπτομέρειες ήταν απόρροια προσεκτικής προκαταρκτικής μελέτης των μοντελων. Ένα σχέδιο για μια από τις γυναικείες μορφές αποκαλύπτει εξονυχιστική ακρίβεια που θυμίζει έργο γλυπτικής. Αυτή η τελευταία τάση θα γίνει πολύ πιο έντονη σε μια μεταγενέστερη, λιγότερο νατουραλιστική φάση του Κλασικισμού, όταν το συγκεκριμένο ύφος δεν θα αποτελεί πια έκφραση της πιο προχωρημένης μερίδας της μεσαίας τάξης. Στην εποχή, ωστόσο, του Νταβίντ ο «γλυπτικός» χαρακτήρας  ήταν απλώς αποτέλεσμα ενδελεχούς μελέτης των μοντέλων, χάρη στην οποία οι μορφές διέφεραν σημαντικά από τις συχνά σχηματικές και καινές μορφές του Ροκοκό.

 

Οι συνθέσεις με ιστορικά θέματα εξακολουθούσαν να θεωρούνται το υψηλότερο είδος ζωγραφικής στην εποχή του Νταβίντ.

Πάντως εκείνοι που παράγγελναν τους πίνακες δεν είχαν απαραίτητα για την ζωή τους τις ίδιες απόψεις με εκείνες που εκφράζονταν τα συγκεκριμένα έργα τέχνης.

 

Ο Νταβίντ, εμπνευστής μίας σύγχρονης ιστορικής ζωγραφικής, θρυλικός αφηγητής μύθων και εποποιιών, προσωπογράφος του «παλατιού» και των συνελεύσεων που «ύφαινε» τον ιστό του με πάθος, με κοινωνική και ηθική αγωνία, κατορθώνει να κινηθεί και να εργασθεί με συνέπεια και μεγάλη υπευθυνότητα για την αποστολή του.

 

Χρησιμοποιώντας τους μύθους και τους ήρωες των Ελλήνων και των Ρωμαίων για να προλάβει τα γεγονότα που θα τον συμπαρασύρουν, τις μάχες και τις αρμοδιότητες που θα ανατεθούν στους ιακωβίνους, στους δημοκρατικούς στρατιώτες, σε όλους τους γάλλους πολίτες.

Όμως δεν επιθυμεί μία παρωδία από φαντάσματα. Αντίθετα ο ζωγράφος δίνει πνοή στους πρωταγωνιστές του Πλούταρχου, στους ρήτορες σε φιλοσόφους και προσωπικότητες όπως ο Σωκράτης, ο Οράτιος, ο Βρούτος και άλλοι, για να ενσαρκώσει τους πρωταγωνιστές της σύγχρονης ζωής και να εκφράσει τα προαισθήματά του.

 

Και εδώ ακριβώς τίθεται το μεγάλο ερώτημα. Είναι το παρελθόν τελικά το μοντέλο του παρόντος;

Με αυτή την ερώτηση ως εφαλτήριο για προσωπικές, εσωτερικές αναζητήσεις, να σας ευχηθώ από καρδιάς ένα αισιόδοξο καλοκαιρινό, δημιουργικό και ανανεωτικό ξεκίνημα, κάνοντας με κάθε τρόπο όπως λέει σοφά και ο Ντιντερό την αρετή ελκυστική και το κακό μισητό.!

 

Ανθή Κοκκίνου

Μοιραστείτε αυτό το άρθρο: