ΑΠΟ ΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΑΝΘΕΣΤΗΡΙΑ ΣΤΗΝ ΑΠΟΚΡΙΑ

triumph_bacchus-moeyaert_mauritshuis

 

Στα βάθη του προϊστορικού κόσμου και του πρωτόγονου ανθρώπου, του δεμένου με τη φύση και τους κύκλους της ζωής, βρίσκεται η απαρχή της παράδοσης αυτής, που ταυτίζεται με το Φλεβάρη. Οι αρχαίοι Έλληνες γιόρταζαν τα τριήμερα Ανθεστήρια, προς τιμήν του Διονύσου, θεού του κρασιού, του θεάτρου, της μεταμφίεσης και της ελευθέριας διακωμώδησης των πάντων.
Τα Ανθεστήρια ήταν πομπή, με άνθη, τραγούδια, μουσικούς και σκώμματα (σατιρικοί αστεϊσμοί), που έλεγαν ντυμένοι ως σάτυροι οι ακόλουθοι του Διονύσου, κρατώντας θύρσους κοσμημένους με κισσό (σύμβολο γονιμότητας) και φορώντας προσωπίδες. Οι κωμαστές γυρίζανε στους δρόμους μαζί με άλλους ακόλουθους μεταμφιεσμένοι και ο κορυφαίος πάνω σε άρμα με τα πειράγματά του έσουρνε σε άλλους “τα εξ αμάξης”. Επίσης πρέπει να τονιστεί, ότι από τη λατρεία του Διονύσου γεννήθηκε το ελληνικό και το παγκόσμιο θέατρο, κάτι που μας επιτρέπει δίκαια να θεωρούμε τον γιο του Δία και της Σεμέλης ως θεό της ποίησης και της μουσικής.
Πιο συγκεκριμένα, ο Διόνυσος ήταν προπάντων θεός του κρασιού, όμως κατά τους πρώτους χρόνους η εξουσία του απλώνονταν σ’ ολόκληρη τη φύση. Το χαρακτηριστικό γνώρισμα της λατρείας του είναι κάτι σαν εκστατικό παραλήρημα που κυριεύει τους πιστούς του. Σ’ όλους σχεδόν τους μύθους, ο Διόνυσος παρουσιάζεται ανάμεσα σε μια θορυβώδη ακολουθία, όπου οι Μαινάδες αποτελούν το θηλυκό στοιχείο και οι Σάτυροι, οι Σειληνοί και ο Πάνας το αρσενικό.
Οι Μαινάδες, που ονομάζονταν επίσης και Βάκχες, ήταν Νύμφες. Οι Νύμφες είχαν αναθρέψει τον Διόνυσο στο βουνό Νύσα. Έγιναν οι πιστές ακόλουθες και συντρόφισσες του θεού του αμπελιού και τις βλέπουμε να καταγίνονται πρόθυμα με τον τρύγο, μαζί με τους Σειληνούς συχνά. Εμψυχωμένες από τον Διόνυσο, από το πνεύμα του θεού, ρίχνονταν αναμαλλιασμένες σε τρελές ορμητικές και ακανόνιστες διαδρομές και έβγαζαν δυνατές κραυγές, χτυπώντας κρόταλα σαν μανιασμένες.
Η πατρίδα των Σάτυρων φαίνεται πως ήταν η Πελοπόννησος και ειδικότερα η Αρκαδία, που οι γεωργικοί της πληθυσμοί τους φαντάζονταν ως πνεύματα, δαίμονες που κατά κύριο λόγο διέμεναν στα δάση και τις κορυφές των βουνών. Τους έπλαθαν με τη φαντασία τους με κέρατα, μακριά ουρά και νύχια γαμψά ή νύχι δίχηλο στα πόδια.
Οι Σειληνοί που κατάγονταν από τη Θράκη και τη Φρυγία ξεχώριζαν από τους Σάτυρους αλλά έμοιαζαν αρκετά με Κένταυρους. Είχαν αυτιά, ουρά, οπλές και κάποιες φορές πόδια αλόγου. Παρουσιάζονταν με χαίτη και με ολόκληρο το κορμί τους τριχωτό.
Στις μέρες μας οι Απόκριες παραμένουν η μόνη μη θρησκευτική γιορτή στην Ελλάδα, αλλά και στα περισσότερα μέρη του κόσμου. Ουσιαστικά, οι απόκριες αντλούν την καταγωγή τους από τα Ανθεστήρια και τα Μεγάλα Διονύσια. Πρόκειται για ένα πανηγύρι χαράς και αναζωογόνησης. Όλες αυτές τις μέρες φίλοι και συγγενείς αφήνουν κατά μέρος τις καθημερινές έγνοιες και στήνουν πολυήμερα γλέντια. Ντύνονται μασκαράδες και κατά ομάδες πηγαίνουν στα διάφορα σπίτια για να γελάσουν με την ψυχή τους. Η γενική ιδέα που χαρακτήριζε πάντοτε όλες αυτές τις δραστηριότητες ήταν η υπέρβαση των ορίων και των νόμων. Σήμερα φαίνεται ότι πολλές από τις δραστηριότητες είναι επηρεασμένες από την αρχαιότητα. Καταρχάς η πομπή του Καρνάβαλου, που αποτελεί και το κορύφωμα των Αποκριών, σχετίζεται άμεσα με την πομπή που γινόταν στις Διονυσιακές γιορτές. Στις περισσότερες περιοχές ο Καρνάβαλος βρίσκεται στην κορυφή της πομπής, επάνω σε ένα διακοσμημένο όχημα, περιστοιχισμένο απο νέους που πότε βρίζουν και πειράζουν τον κόσμο και πότε προσφέρουν δώρα, ως απεικόνιση του θεού Διόνυσου και της πομπής των αρχαίων Αθηναίων. Γενικότερα, σε πολλές περιοχές της Ελλάδας διατηρούνται έθιμα του παρελθόντος που έχουν προσαρμοστεί, φυσικά, στα σημερινά δεδομένα.

 
ΚΟΥΤΑΛΕΛΛΗ ΜΑΡΙΑ

Μοιραστείτε αυτό το άρθρο: