Ελευσίνα 2021: Ο μύθος συναντά την πρόκληση για ανάπτυξη κι ευημερία

100_2287

 

Πριν από λίγες μέρες ανακοινώθηκε ότι η Ελευσίνα, η ιστορική, σχεδόν μυθική πόλη της Αττικής, πρόκειται να γίνει η πολιτιστική πρωτεύουσα της Ευρώπης για το 2021. Πρόκειται για ένα εξαιρετικό νέο, καθώς η Ελευσίνα παρά την τεράστια ιστορική της σημασία, έχει υποφέρει όσο καμία άλλη ελληνική πόλη στη νεώτερη εποχή.

Η νίκη της έναντι της Ρόδου και της Καλαμάτας θα δώσει την ευκαιρία στην πολύπαθη πόλη του Θριασίου πεδίου να ξαναβρεί ένα κομμάτι από την αρχαία της αίγλη και να αναδείξει τα όμορφα σημεία της, να αποτινάξει τελικώς τη ρετσινιά της  “βρόμικης”, ανθυγιεινής πόλης. Πόσα ξέρουμε, όμως για την ιστορία και την εξέλιξη της Ελευσίνας;

Τα μυστηριακά χρόνια της δόξας

Γνωστή ανά τον κόσμο για τα Ελευσίνια Μυστήρια, η Ελευσίνα θεωρείται μία από τις πέντε ιερές πόλεις της αρχαίας Ελλάδας. Γιορτή και μυστηριακή τελετή που διαρκούσε εννέα ολόκληρες μέρες, τα Ελευσίνια Μυστήρια ήταν αφιερωμένα στην θεά Δήμητρα και την κόρη της Περσεφόνη και συμβόλιζαν την συμφιλίωση με το θάνατο και την προσδοκία της μεταθανάτιας ζωή. Ακολουθώντας την Ιερά Οδό, οι ορδές των πιστών που κατέφθαναν από όλη την Ελλάδα ξεκινούσαν από τον Κεραμεικό και κατέληγαν στον ναό της Δήμητρας και το Τελεστήριο, για να αποτίσουν τιμή στη θεά η οποία τους αντάμειβε με την εφορία του Θριάσιου Πεδίου.  Η μύηση και οι τελετές των Μυστηρίων αποτελούσαν επτασφράγιστο μυστικό και για τους παραβάτες προβλεπόταν ο θάνατος.

Με το πέρασμα του χρόνο και τις κοσμογονικές αλλαγές σε πολιτικό και θρησκευτικό επίπεδο, η Ελευσίνα από Μέκκα της αρχαιότητας κατάντησε ένα μικρό ψαροχώρι, τη Λεψίνα, το οποίο τελικά εγκαταλείφτηκε, αφού πρώτα δοκιμάστηκε από τις επιδρομές βαρβάρων, χριστιανών και πειρατών. Κατά τα χρόνια της Επανάστασης η περιοχή χρησιμοποιήθηκε ως στρατόπεδο, όπου οι αγωνιστές εφοδιάζονταν με εύφλεκτα υλικά από τους Κουντουριώτες.

Η «έλευσις» της βιομηχανίας

Προς το τέλος του 19ου αιώνα ξεκινάει στην περιοχή η βιομηχανική επανάσταση. Με πρώτο το εργοστάσιο σαπωνοποιίας Χαριλάου στα 1875, η Ελευσίνα εγκαινιάζει μια περίοδο ανάπτυξης αλλά και καταλυτικής αλλαγής του Θριάσιου Πεδίου. Ακολουθούν η Εταιρία Οίνων και Οινοπνευμάτων «Βότρυς», το εργοστάσιο παραγωγής τσιμέντου «ΤΙΤΑΝ», το εργοστάσιο οινοπνευματοποιίας «ΚΡΟΝΟΣ» και το πρώτο εργοστάσιο βερνικοχρωμάτων στην Ελλάδα «ΙΡΙΣ». Η βιομηχανοποίηση της περιοχής έχει ως αποτέλεσμα την προσέλκυση εργατικών χεριών από όλη την Ελλάδα, αλλά και προσφύγων οι οποίοι βρίσκουν καταφύγιο εκεί μετά την Μικρασιατική Καταστροφή.

Οι αλλαγές αυτές μετατρέπουν το τοπίο από αγροτικό σε αστικό. Μαζί με την οικονομική ανάπτυξη, στα μέσα του περασμένου αιώνα εμφανίζονται και μονάδες βαριάς βιομηχανίας. Το 1953 εγκαινιάζει τη λειτουργία της η Χαλυβουργική. Ακολουθεί η «Ελαιουργική», το «Παγοποιείο» και τα Ναυπηγεία Σάββα, ενώ τα διυλιστήρια Ασπροπύργου, η ΠΕΤΡΟΓΚΑΖ, η βιομηχανία ΧΑΛΥΨ και τα ναυπηγεία Σκαραμαγκά συμπληρώνουν των βιομηχανικό «οργασμό» στο Θριάσιο.

Το τίμημα της οικονομικής και βιομηχανικής ανάπτυξης, ωστόσο είναι πολύ βαρύ. Στην ευρύτερη περιοχή του Θριάσιου η ύπαρξη δύο διυλιστηρίων, δύο χαλυβουργείων, δύο εργοστασίων τσιμέντου, δύο ναυπηγείων, μιας βιομηχανίας πυρομαχικών καθώς και δεκάδων μικρότερων βιομηχανιών και βιοτεχνιών, επιφέρει την ατμοσφαιρική ρύπανση της περιοχής. Το 1973 έρχεται να προστεθεί στο βιομηχανικό σκηνικό η Πετρόλα, δίνοντας την χαριστική βολή στο περιβάλλον.

100_2272

 

Η εποχή της βιώσιμης ανάπτυξης

Η Ελευσίνα του 21ου αιώνα περνά με αξιώσεις από την εποχή της  βιομηχανικής ανάπτυξης σε αυτήν της βιώσιμης ανάπτυξης. Οι αλλεπάλληλοι αγώνες των πολιτών έχουν αρχίσει να αποφέρουν θετικά αποτελέσματα στο μέτωπο της ρύπανσης. Ο Δήμος από την πλευρά του προσπαθεί να αναμορφώσει πρώην βιομηχανικούς χώρους, κομμάτια της σύγχρονης ιστορίας της πόλης και να τους εκμεταλλευτεί με τον καλύτερο δυνατό τρόπο. Ζωντανό παράδειγμα αποτελεί η διοργάνωση των Αισχυλείων στο χώρο του παλιού ελαιουργείου. Συγχρόνως επιδίδεται με πολύ καλές επιδόσεις σε έναν αγώνα οικολογική ευαισθητοποίησης και πρωτοπορίας στην εκμετάλλευση των αστικών αποβλήτων.

Η πόλη οδηγείται, λοιπόν  σε μια σταδιακή αποβιομηχάνιση. Πολλά από τα εργοστάσια έχουν κλείσει, άλλα έχουν αντικατασταθεί από πιο σύγχρονα, ενώ αλλά έχουν αρχίσει να μεταφέρουν τις λειτουργίες τους έξω από την κατοικημένη περιοχή. Παράλληλα, ο εκσυγχρονισμός των μεθόδων παραγωγής έχει βοηθήσει σημαντικά στην καλυτέρευση των συνθηκών διαβίωσης των κατοίκων. Εκεί που κάποτε η θάλασσα ξέβραζε νεκρά ψάρια, οι ψαράδες έχουν αρχίσει να βγάζουν ξανά φρέσκα, ζωντανά ψαράκια.

100_2268

 

Με το βλέμμα στο μέλλον

Με ιστορία που χάνεται στα βάθη των αιώνων, η ένδοξη και ιερή Έλευσις συνεχίζει την πορεία της στο χρόνο, κουβαλώντας μαζί με τις πληγές της νεότερης εποχής το βαρύ φορτίο της κληρονομιάς που άφησαν οι αρχαίοι πρόγονοι μας.

Με έντονα τα σημάδια του λαμπρού παρελθόντος της και ακόμα εντονότερα αυτά της βιομηχανικής «έκρηξης» των περασμένων 150 χρόνων, η Ελευσίνα είναι σήμερα ένα πολιτισμικό χωνευτήρι που διεκδικεί μια θέση ανάμεσα στις πιο συνειδητοποιημένες οικολογικά ευρωπαϊκές πόλεις. Περικυκλωμένη από βαριές βιομηχανίες παντός τύπου οι οποίες ανέθρεψαν γενιές εργατών απ’ όλη την Ελλάδα, στις μέρες μας προσπαθεί να ξαναβρεί τον καθαρό ουρανό που οι ίδιες της στέρησαν.

Καλή επιτυχία, Ελευσίνα!

Info: Για περισσότερες πληροφορίες για την εξέλιξη των εργασιών και τις εκδηλώσεις για την Ελευσίνα 2021 στο site https://eleusis2021.eu

 

Μαρία Μπαλούρδου

Μοιραστείτε αυτό το άρθρο: