«Ο ΔΙΟΓΕΝΗΣ ΨΑΧΝΕΙ ΓΙΑ ΕΝΑΝ ΑΝΘΡΩΠΟ» του JACOB VAN CAMPEN

jacob_van_campen_-_diogenes

 

Όπως λέει και ο τίτλος «Ο Διογένης Ψάχνει για έναν άνθρωπο». Για την ακρίβεια για έναν έ ν τ ι μ ο άνθρωπο. Λέγεται ότι ο διάσημος Έλληνας φιλόσοφος Διογένης (π. 414-323 π.Χ.) βρισκόταν στην αγορά στην Αθήνα κρατώντας ένα αναμμένο φανάρι μέρα-μεσημέρι και ότι απαντώντας στις ξαφνιασμένες αντιδράσεις των πολλών περαστικών, είπε ότι έψαχνε για έναν έντιμο άνθρωπο!.
Ο Διογένης ως μαθητής του Αντισθένους (του ιδρυτή της σχολής των Κυνικών) ζούσε σαν ζητιάνος και ακολουθούσε την διδασκαλία τους σε ακραίο βαθμό, με στόχο να απελευθερωθεί από την ανθρώπινη ανάγκη. Συχνά με προκλητικό τρόπο, προσπαθούσε να απαλλάξει την ανθρωπότητα από όλες τις κοινωνικές συμβατικότητες και τις παραδοσιακές αξίες.
Αυτό ενέπνευσε τον ζωγράφο Jacob Van Campen που είναι κυρίως γνωστός ως αρχιτέκτονας του δημαρχείου του Άμστερνταμ στο Dam (του σημερινού Βασιλικού Mauritshuis Museum) να δημιουργήσει το πρώιμο και μοναδικό χρονολογημένο έργο του απεικονίζοντας τον Διογένη στην Αθηναική αγορά.
Η ιστορία αναφέρεται σε ένα από τα ανέκδοτα που περιβάλλουν τον Κυνικό της Σινώπης όπως καταγράφηκαν από τον κλασσικό βιογράφο και συνονόματό του Διογένη Λαέρτιο (VI, 46).
O πίνακας του Van Campen απεικονίζει μια χιουμοριστική σύγκρουση ανάμεσα στον Διογένη και στους σύγχρονούς του, κατά την οποία ο φιλόσοφος δείχνει καθαρά τον σκεπτικισμό του απέναντι στους συνανθρώπους του.
Στην απεικόνιση του Van Campen, o Διογένης που η ατημέλητη εμφάνισή του είναι παρμένη από την κλασσική παράδοση, φαίνεται να έχει οδηγηθεί σ΄ένα δρομάκι από πέντε εξοργισμένους επισκέπτες της αγοράς. Την ώρα που η μοναδική γυναίκα στην αξιοπρόσεκτη μικρή ομάδα κοροιδεύει τον γέροντα σοφό, ο άνδρας που βρίσκεται στη μέση δίνει στον Διογένη ένα ζευγάρι γυαλιά, υποθέτοντας ότι έχει κάποιο πρόβλημα με τα μάτια του. Είναι μια χιουμοριστική ερμηνεία ενός θέματος της ζωγραφικής που προήλθε πιθανόν από την Αμβέρσα, από τον κύκλο του Rubens.
O Rubens αγόρασε το έργο αφού το είδε στο εργαστήριο του Honthorst στην Ουτρέχτη το 1627. Αν και ο πίνακας έχει χαθεί, είναι φανερό ότι ο Van Campen πρέπει να εμπνεύστηκε από τον Δάσκαλο της Ουτρέχτης για τον Διογένη του. Το έργο είναι σαφώς ζωγραφισμένο σύμφωνα με τον ύφος του Caravaggio που άνθισε την εποχή εκείνη στην Ουτρέχτη.
Με την απεικόνιση ημίσωμων μορφών – τοποθετημέων πολύ κοντά η μία στην άλλη στη άκρη του πίνακα – πάνω σ’ ένα διακεκομμένο φόντο, ο van Campen δείχνει ότι γνωρίζει πολύ καλά τα κύρια γνωρίσματα του Καραβατζισμού. Οι εναλλασσόμενες μορφές, τοποθετημένες εναλλάξ μπροστά και πίσω σε ένα ρηχό χώρο, με τα κεφάλια διατεταγμένα σε μια κυματοειδή γραμμή, αποκαλύπτουν βαθιά γνώση του διεθνούς αυτού κινήματος.
Μεταγενέστερες απεικονίσεις του Διογένη που αναζητεί «πραγματικούς» ανθρώπους απαντούν μεταξύ άλλων στα έργα του Jacob Jordaens, του Jan Victors και του Ceasar van Everdinge
Τι ήταν όμως αυτό που πραγματικά ενέπνευσε τον Jaco van Campen να φιλοτεχνήσει αυτό το αριστούργημα; Ο πραγματικός σκεπτικισμός του διάσημου φιλόσοφου για τον πραγματικό άνθρωπο, ή η χιουμοριστική σύγκρουση με τους συγχρόνους του για την αναζήτηση της αλήθειας;
Μακρινό ταξείδι στον χρόνο αλλά και στα άδυτα της ανθρώπινης ψυχής που ο ζωγράφος τόσο έντεχνα ανασκαλεύει φωτίζοντας με τον χρωστήρα του κάθε σε κάθε βλέμμα την πτυχή μιας αέναης αναζήτησης της αλήθειας. Μιας αλήθειας που μας φέρνει αντιμέτωπους με τους πιο βαθείς μας φόβους. Αποδεικνύοντας για άλλη μία φορά μέσω της τέχνης ΄την διαχρονική σταθερότητα των συντεταγμένων ιδιοτήτων του ανθρώπινου ψυχισμού.
Αλήθεια πόσα ζευγάρια γυαλιά θα χρειαζόταν ένας σύγχρονος Διογένης συνεπικουρούμενος την χιουμοριστική διάθεση των συνανθρώπων του ψάχνοντας για έναν «έντιμο» άνθρωπο;;;
Οι απαντήσεις δικές σας!

Ανθή Κοκκίνου

Μοιραστείτε αυτό το άρθρο: