Ο ΘΕΣΜΟΣ ΤΟΥ ΘΕΑΤΡΟΥ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΌΤΗΤΑ

Στην προϊστορική για την ανθρωπότητα περίοδο, πολύ πριν από τις Διονυσιακές τελετές και το χωρικό άσμα του διθυράμβου, μέσα από το οποίο εξελίχθηκε το αρχαίο δράμα, εντοπίζουμε παρόμοιες τελετές μαγικού και λατρευτικού χαρακτήρα. Ο πρωτόγονος άνθρωπος, προκειμένου να ερμηνεύσει τα φυσικά φαινόμενα προσέφευγε στη μυθοπλασία. Κυρίως όμως προσπαθούσε να επηρεάσει την εξέλιξη των γεγονότων μέσα από διάφορα δρώμενα και τελετές που είχαν ένα κοινό χαρακτηριστικό: τις μιμητικές ομαδικές κινήσεις με στόχο την έκκληση προς τις θεοποιημένες φυσικές δυνάμεις. Σ΄ αυτόν τον πρωτογενή αυτοσχεδιασμό, στην πρώτη άγρια μορφή αναπαράστασης ενός πόθου, ενός φόβου, μιας πρόληψης, πρέπει να δούμε τις ρίζες  του θεάτρου.  Τα δρώμενα των πρωτογόνων, που διεξάγονταν σε χώρους οι οποίοι εξαγνίζονταν πρώτα, για να υποδεχτούν τη μαγική τελετή, ή σε χώρους με συμβολική αξία (βράχους, ποτάμια κ.ά), είχαν τόσο τη σοβαρή τους  όσο και την ευτράπελη μορφή τους. Αυτή η διπλή όψη των δρώμενων προανήγγελλε, τις δύο μορφές του θεάτρου, την τραγωδία και την κωμωδία, που αποτελούν εξάλλου εκφάνσεις της καθημερινής μας ζωής.

Μετά από αυτή την εισαγωγή στο θεσμό του θεάτρου νομίζω δημιουργείτε η ανάγκη να ορίσουμε τι είναι το θέατρο και πως τελικά καθιερώθηκε στη ζωή του ανθρώπου μετά την οργάνωση του σε κοινωνίες. Η λέξη θέατρο λοιπόν, προέρχεται από τα αρχαία ελληνικά και σήμαινε αρχικά σύνολο θεατών. Μετά πήρε τη σημασία του τόπου όπου γίνεται το θέαμα και της ίδιας της παράστασης. Το αρχαίο ελληνικό θέατρο, έτσι όπως το γνωρίζουμε μέσα από τις σύγχρονες παραστάσεις του, παρουσιάζει μια παγκόσμια και διαχρονική παιδευτική ικανότητα για τους θεατές του, όπου και αν παίζεται, σε όποια γλώσσα και αν παρουσιάζεται. Φέρει έναν έντονο θρησκευτικό και μυστηριακό χαρακτήρα κατά τη διαδικασία της γέννησής του, αλλά και έναν εξίσου έντονο κοινωνικό και πολιτικό χαρακτήρα κατά την περίοδο της ανάπτυξής του σε έναν από τους κεντρικούς θεσμούς της πόλης-κράτους.

Πληροφορίες σχετικά με το αρχαίο θέατρο έχουμε από αρχαιολογικά ευρήματα ανασκαφών στα αρχαία θέατρα και παραστάσεις από αγγειογραφίες. Επιπλέον στοιχεία δίνονται από κάποιες αναφορές ρητόρων, ιστορικών και σωζόμενων δραματικών κειμένων. Τα πρώτα ελληνικά θέατρα συνδέονται με τη λατρεία του Διονύσου. Η αρχιτεκτονική μορφή του αρχαίου θεάτρου  οφείλεται στον ανοιχτό κυκλικό χώρο που λατρεύονταν ο θεός. Πιο συγκεκριμένα τα βασικά μέρη του θεάτρου είναι : α) το κυρίως θέατρο ή κοίλον, όπου κάθονταν οι θεατές β) η ορχήστρα που ήταν ο κυκλικός ή ημικυκλικός χώρος όπου παρουσιάζονταν ο χορός και γ) η σκηνή, ως χώρος των υποκριτών.  Γενικά ο χώρος του αρχαίου θεάτρου συνδέεται άμεσα με τη θεατρική πράξη, πράγμα που σημαίνει ότι το δράμα μόνο στο συγκεκριμένο αρχιτεκτονικό χώρο μπορούσε να λειτουργήσει θεατρικά. Είναι γνωστό ότι με τον θεατρικό χώρο συνδέεται και η σκηνογραφία, όπως και η χρησιμοποίηση μέσων και μεθόδων που εξασφαλίζουν την επιτυχία της θεατρικής σύμβασης. Το μεγάλο μέγεθος του και η απόσταση ακόμη και των κοντινότερων θεατών από τους ηθοποιούς υπαγόρευσε μια μη νατουραλιστική προσέγγιση στην ηθοποιία.  Όλες οι χειρονομίες έπρεπε να είναι ιδιαίτερα εκφραστικές σε καθορισμένα πρότυπα, ώστε να “διαβάζονται” από τις πίσω σειρές. Το ίδιο συνέβαινε και με τα πρόσωπα. Τα προσωπεία, οι μάσκες, έδειχναν περισσότερο “φυσικές” από τα γυμνά πρόσωπα, είχαν το φυσικό μέγεθος του προσώπου και μεγάλο άνοιγμα στο στόμα, για να επιτρέπουν την καθαρή ομιλία.

Όλες οι δραματικές παραστάσεις διδάσκονταν κατά τη διάρκεια των εορτών, προς τιμήν του Διόνυσου. Ο Διόνυσος, ως θεός της γονιμότητας και της βλάστησης συνδέεται με το πάθος, την έκσταση των συμμετεχόντων στη λατρεία του, τη χαρά, τον τρόμο και κάλλιστα μπορεί να ενωθεί τόσο με την τραγωδία όσο και με την κωμωδία.

ΚΟΥΤΑΛΕΛΛΗ ΜΑΡΙΑ

 

Μοιραστείτε αυτό το άρθρο: