«Παναγία αν ακούσεις, μη ρωτάς αν είναι Αγία».

Στον Ελληνικό λαό η επίκληση της Παναγίας είναι η περισσότερο καθιερωμένη για τη Θεοτόκο Μαρία ή Αγία Μαρία, για τους Δυτικούς, που τις περισσότερες φορές ακολουθείται από προσωνύμιο π.χ. η Κεχαριτωμένη, η Βασίλισσα του κόσμου, η Παντάνασσα, κ.ά.
Τα προσωνύμια αυτά προέρχονται από διάφορους λόγους και αιτίες π.χ. τρόπου αγιογραφίας, ή παράστασης, (Βρεφοκρατούσα, Γλυκοφιλούσα, Θρηνούσα κ.λπ.), ή υπό τη θεολογική ιδιότητα (Ελεούσα, Κυρά, Μεγαλόχαρη, κ.λπ), ή από την παλαιότητα του εικονίσματός της (Μαυριώτισσα, Γερόντισσα, κ.λπ.), ή από τον τρόπο εύρεσης της εικόνας της (Θεοσκέπαστης, Σπηλαιώτισσας, Πλατανιώτισσας, Πορταΐτισσας, Μυρτιδιώτισσας, Φανερωμένης, Φιδού κ.ά.), καθώς επίσης και από τον τόπο προέλευσης της εικόνας (π.χ. Αθηνιώτισσα, Αργοκοιλιώτισσα (Νάξου), Βατοπεδινή, Πολίτισσα, Ψαριανή, Κυρία της Ξηροκρήνης κ.ά.), ή ακόμη και από ιδιάζοντα γνωρίσματά της (π.χ. Λογγοβάρδα, Παλατιανή, Ολυμπιώτισσα κ.λπ.). Επίσης προσωνύμια απαντώνται και από τον κτήτορα του αφιερωμένου ναού (π.χ. Καλλιγού, Λυκοδήμου κ.λπ.).
Τέλος απαντώνται προσωνύμια που δίνονται ανάλογα της εποχής και των εργασιών που συμπίπτει η εορτή της π.χ. Φλεβαριανή, Μεσοσπορίτισσα, Ακαθή (=εκ του Ακάθιστου ύμνου) κ.λπ. Πολλές δε Μονές, χωριά, χερσόνησοι και νησίδες των χριστιανικών χωρών φέρουν το αυτό όνομα.

Στην χριστιανική εκκλησιαστική τέχνη και ειδικότερα στην αγιογραφία έχει αναπτυχθεί ιδιαίτερος κύκλος αγιογράφησης εικόνων της Παναγίας από τις οποίες οι πλέον καθιερωμένοι τύποι είναι: η Θεοτόκος ως αυτοτελής παράσταση ή μαζί με το Θείο βρέφος: η Δεομένη η Πλατυτέρα, η Γαλακτοτροφούσα, Οδηγήτρια, Νικοποιός,Ελεούσα ή Γλυκοφιλούσα, Αγιοσορίτισσα, Παναγία η Σκέπη, Βλαχερνίτισσα, Βασίλισσα-η Υψηλοτέρα, Παναγία του Πάθους (Αμόλυντος), Παναγία με το παίζον παιδίον, Παναγία η ”Αγία Παρασκευή”.
Συναποκεινόζεται με την Αγία Οικογένεια, ενώ θέματα του βίου της εικονογραφούνται, όπως ο Ασπασμός του Ιωαακείμ και της Άννης, η Γέννηση της Θεοτόκου, Η Αγία Άννα θηλάζουσα την Θεοτόκο, Βρεφοκρατούσα Αγία Άννα, Η Κολακεία της Θεοτόκου, Επταβηματίζουσα, Η Ευλογία της Θεοτόκου υπό των ιερέων, Εισόδια της Θεοτόκου, Η παραλαβή της πορφύρας υπό της Θεοτόκου, Η εξανθήσασα ράβδος του Ιωσήφ,
Η παραλαβή της Θεοτόκου από τον Ιωσήφ εις τα ίδια, Ευαγγελισμός της Θεοτόκου παρά το φρέαρ, Ο Ευαγγελισμός της Θεοτόκου, Ο ασπασμός της Θεοτόκου και της Ελισάβετ, οι υποψίες και η θλίψη επί τη εγκύω ή το Όνειρο του Ιωσήφ, Το ύδωρ της ελέγξεως, η Θεοτόκος στο ταξίδι προς τη Βηθλεέμ, η Θεοτόκος στην απογραφή του Κυρήνιου, η Κοίμηση της Θεοτόκου,

Όλες οι εορτές προς τιμή της Παναγίας χαρακτηρίζονται «Θεομητορικές εορτές».

Κυριότερη θέση κατέχει η Κοίμηση της Θεοτόκου στις 15 Αυγούστου που κατέχει ιδιαίτερη θέση στο λαϊκό καλαντάρι με νηστεία και τις «παρακλήσεις» που προηγούνται, όπου σε πολλά νησιά στολίζουν και τον επιτάφιό της.
Σημαντική ακόμη εορτή είναι και τα Εισόδια της Θεοτόκου στις 21 Νοεμβρίου που λέγεται και «ημέρα της Παναγίας της Αρχισπορίτισσας» ή «Παναγίας της Μεσοσπορίτισσας» ή και της «Ξεσπορίτισσας”» ταυτιζόμενη με τις γεωργικές εργασίες, ή ακόμα και «Πολυσπορίτισσας» επειδή την ημέρα αυτή συνηθίζεται στα νησιά να βράζουν πολυσπόρια, τη λεγόμενη «μαεργιά».
Επίσης ο Ευαγγελισμός της Θεοτόκου στις 25 Μαρτίου, που συνδυάστηκε με τον Ευαγγελισμό της ελληνικής εθνικής παλιγγενεσίας και που καθιερώθηκε πρώτη εθνική εορτή από τον Βασιλέα Όθωνα.
Ακόμη, στις 8 Σεπτεμβρίου εορτάζεται το Γενέθλιον της Θεοτόκου. Τέλος ιδιαίτερη θέση κατέχουν οι λεγόμενοι «χαιρετισμοί» προς την Παναγία που προηγούνται της εορτής του «Θείου Πάθους».

Γενικά οι ύμνοι που αναφέρονται στη Θεοτόκο ονομάζονται Θεοτόκια που ψάλλονται είτε μεμονωμένα είτε σε ιδιαίτερες ακολουθίες στις Θεομητορικές εορτές.
Κυρίαρχη θέση απ΄ όλους τους ύμνους που γράφτηκαν για να τιμήσουν τη Θεοτόκο είναι ο Ακάθιστος Ύμνος που ψάλλεται στους ναούς την περίοδο της Σαρακοστής, ο οποίος και αναφέρεται στην ενσάρκωση του Ιησού Χριστού, τονίζοντας την απαρχή της σωτηρίας των ανθρώπων από του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου.
Άλλοι επίσης σημαντικοί ύμνοι είναι οι περιλαμβανόμενοι στον Μικρό και Μεγάλο Παρακλητικό Κανόνα, τα τροπάρια των οποίων τονίζουν ιδιαίτερα τον χαρακτήρα της μεσίτριας μεταξύ Θεού και ανθρώπων και ταυτόχρονα την ευλάβεια των Χριστιανών, που ψάλλονται στις 14 πρώτες ημέρες του Αυγούστου, που προηγούνται της εορτής της Κοίμηση της Θεοτόκου.
Μεγάλος επίσης αριθμός είναι οι διάφορες δεήσεις και ευχαριστίες που ψάλλονται στις ιερές ακολουθίες επίσης με χαρακτήρα μεσιτείας επικαλούμενες σε περιπτώσεις θεραπείας, δοκιμασίας, παρηγοριάς, καθώς και για ενίσχυση της πίστης αλλά και ειρήνη στην Εκκλησία γενικότερα, το περιεχόμενο των οποίων θα μπορούσε να συνοψιστεί στη φράση – προσευχή προς τη Θεοτόκο:
“Την πάσαν ελπίδα μου εις Σε ανατίθημι, Μήτερ του Θεού, φύλαξόν με υπό την σκέπην Σου”.

Σημαντικότερες Ιερές Μονές και Ιεροί Ναοί αφιερωμένοι στην Παναγία, εκ των πολλών εκατοντάδων Μονών και χιλιάδων Ναών που αριθμούνται τόσο στην Ελληνική επικράτεια όσο και στην άλλοτε Ελληνική ανατολή πλην εκείνων στην όλη ορθόδοξη Ανατολή και στη χριστιανική Δύση καθώς και Ιερών εικόνων της Παναγίας είναι (κατ΄ αλφαβητική σειρά):
A) Ιερές Μονές Παναγίας (εντός Ελλάδος) – Α= ανδρικές (ανδρώες), Γ= γυναικείες
• Αγκαράθου Κρήτης Α
• Ακρωτηριανής Σητείας Α
• Άλσους Κώου Γ
• Αρταμίτισσας Ρόδου
• Αμπελακιώτισσας Ναυπάκτου
• Αναφωνήτριας Ζακύνθου
• Βαρνάκοβας Δωρίδας
• Βλαχέρνας Κερκύρας
• Βουρκάνου Μεσσηνίας
• Παναγία των Βρυούλων Αθήνας Γ
• Γαλακτοτροφούσας Ασπροποτάμου
• Γεννέσιον της Θεοτόκου Ψαρών Γ
• Γιάτρισσας Λακωνίας
• Δίμισβας Μεσσηνίας
• Δροσιανής Μονής Νάξου
• Εικοσιφοινίσσης Παγγαίου Δράμας Γ
• Ελευθερώτρια Περάσματος Δράμας Γ
• Ελεούσας Ρότσο Κώου Γ
• Έλωνα Λεωνιδίου
• Εξακουστής Ιεράπετρας Γ
• Ζιδανίου Μικροβάλτου Κοζάνης Γ
• Ζωοδόχου Πηγής Πόρου Τροιζινίας
• Θεοτόκου Ύδρας
• Καθαρών Ιθάκης
• Καλυβιανής Κρήτης Γ
• Καρδιώτισσας Κρήτης
• Κάτω-Παναγιάς Άρτας
• Κατωπολιανής Αμοργού
• Κεράς Λασιθίου
• Κοιμήσεως Θεοτόκου Ψαρών
• Κλειστών Αττικής
• Κοιμήσεως Αιγίνης
• Κομνηνείου Στομίου Λάρισας Α
• Κυράς Καρπάθου Α
• Κυρίας των Αγγέλων Κρήτη Α
• Μεγάλου Σπηλαίου Καλαβρύτων
• Μεγαλόχαρης Τήνου
• Μητρός Ηγαπημένου Πάτμου
• Μυρτιδιώτισσας Κυθήρων
• Νίκους Κύθνου
• Ομπλού Αχαΐας
• Παληανής Κρήτης Γ
• Παναχράντου Άνδρου
• Παντάνασσας Μυστρά
• Παραμυθίας Ρόδου Α
• Πελεκητής Θεσσαλίας
• Πεντέλης Αττικής
• Πόρτα-Παναγιάς Θεσσαλίας
• Προυσιώτισσας Ευρυτανίας
• Σαββαθιανών Κρήτης Γ
• Σκιαδενής Ρόδου
• Σκριπούς Ορχομενού
• Σουμελά Βερμίου
• Σπηλιανής Νισύρου
• Σπηλιωτίσσης Ηράκλειου (*)
• Τατάρνας Ευρυτανίας
• Τουρλιανής Μυκόνου
• Τσαμπίκας Ρόδου
• Υψενής Ρόδου Α
• Φανερωμένης Ιεράπετρας
• Φανερωμένης Βαθυρρύακος Ροδόπης
• Φανερωμένης Κορινθίας
• Φανερωμένης Λακωνίας
• Φανερωμένης Λευκάδας
• Φανερωμένης Νάξου
• Φανερωμένης Ρόδου Α
• Φανερωμένης Σαλαμίνος Γ
• Φιλοσόφου Δημητσάνας
• Χάρου Λειψών
• Χρυσοσκαλίτισσας Κισάμου Γ

Ι. Μονές Παναγίας (εκτός Ελλάδος)
• Αχραφίγια Βηρυτού
• Ζαχράτ αλ Αχσάν Βηρυτού
• Μεγάλης Παναγιάς Ιεροσολύμων Γ
• Παναγίας, Ναζαρέτ Ιεροσολύμων
• Γενεθλίου, Ντιμπίν Ιορδανίας
• Παναγίας Γλωσσά Λεμεσού Γ
• Λαύρα του Ποτσάεφ Ρωσίας
• Παναγίας Όπτινα-Πούστιν Ρωσίας
• Σλόνφε Λατάκιας Συρίας
• Παναγιάς Νουρίε Λιβάνου
• Παναγίας Καφτούν Λιβάνου
• Καμαριανής, Ρέντ Χιλ Αυστραλίας
• Κοιμήσεως Θεοτόκου Γιορκσάιρ Αγγλίας
• Γενεθλίου Θεοτόκου Λουξεμβούργου
• Παναγίας Σαντάγιας Δαμασκού Γ
• Σφαλαγγιώτισσας Λεμεσού Γ
• Κύκκου Κύπρου Α
• Μαχαιρά Κύπρου Α
• Τροοδίτισσας Κύπρου Α
• Χρυσοσκαλίτισσας Χανίων
• Χρυσορροϊάτισσας Κύπρου Α
Οι παραπάνω Ιερές Μονές εορτάζουν συνηθέστερα την 15 Αυγούστου ή 8 Σεπτεμβρίου, ενίοτε όμως και 25 Μαρτίου.
Επίσης υπάρχει και η ελληνόρυθμη Μονή της Παναγίας στη Κρυπτοφέρη (Γκρότα Φεράτα) πλησίον της Ρώμης.
(δες επίσης Ελληνικά μοναστήρια για πλήρη κατάλογο μονών)

B) Σημαντικότεροι Ιεροί Ναοί
• Αχειροποίητου Θεσσαλονίκης
• Θεοτόκος η Κοσμοσώτειρα Φερών
• Γοργοεπηκόου Αθήνα (παρά την Μητρόπολη)
• Καθεδρικός Καλαμπάκας
• Καθεδρικός Αθηνών
• Καπνικαρέας (ή Καμουχαρέας)
• Κοιμήσεως της Παναγίας Κομοτηνής*ΠολίτισσαςΑίγινας
• Ευαγγελιστρίας Τήνου
• Εκατονταπυλιανής Πάρου
• Καστριανής Κέας
• Κάστρου Λέρου
• Κοιμήσεως Φολεγάνδρου
• ΛιαουτσάνισσαςΚύμης
• Μενετών Καρπάθου
• Παναξιώτισσας Γαυρολίμνης
• Πορταΐτισσας Αστυπάλαιας
• Πόρτας Τρικάλων
• Ρόμβης Αττικής
• Φανερωμένης Νέας Μηχανιώνας
• Φανερωμένης Θεσσαλονίκης
• Χιλιαδού Ευβοίας
• Χρυσαφίτισσας Μονεμβασίας
• Χρυσοσπηλαιωτίσσης
• Χωριανής Χάλκης
• κ.ά. (υπό συμπλήρωση).
Επίσης και οι ναοί των άλλοτε Μονών “Μεγάλη Παναγιά” της Καισαριανής, Δαφνίου, της Παναγίας της “Αθηνιώτισσας” που είχε μετατραπεί ο Παρθενώνας και η βυθισμένη πια Παναγία της Επισκοπής.
Τέλος από τους αφιερωμένους στη Παναγία Ιερούς Ναούς της Δύσης σημαντικότερος είναι η Παναγία των Παρισίων και της Ανατολής, εκτός του Καθεδρικού της Ναζαρέτ, η Παναγία του Καζάν (Αγία Πετρούπολη).

Χρόνια σας πολλά και καλή Παναγιά απ όλους εμάς .

Συντακτική Ομάδα.

Σημείωση : Όλα τα στοιχεία προέρχονται από έγκυρες πηγές

 

https://www.dailytvradio.gr

Μοιραστείτε αυτό το άρθρο: